PIHTU IN SENEGAL

This is the end

2009-01-08T13:40:00.001+01:00

Jeex na, c'est fini. Ik heb Senegal achter me gelaten, de 35° Celsius omgeruild voor 0°, maar al mijn tamtams en ook mijn kat meegenomen. Momenteel zoek ik volop nieuw werk en probeer ik me zo goed mogelijk aan te passen aan een nieuw leven in België. 't Is niet gemakkelijk, maar niets is gemakkelijk, toch? Na twee volle jaren in Senegal gewoond en gewerkt te hebben - en vooral gelééfd te hebben - doet het pijn om afscheid te nemen van alles en van iedereen. Maar waar een einde is, is een nieuw begin. Deze blog komt daarmee ook aan zijn einde, want zijn voornaamste taak was jullie allen op de hoogte te houden van mijn verre avonturen. Au revoir, adieu, salut, ba beneen yoon!

Check nog even mijn laatste fotootjes uit Senegal:

Muzikale uitwisseling met Senegal: de muziek

2009-01-07T16:42:00.004+01:00

Hieronder kunnen jullie eigen opnames beluisteren. Ik speel overal gitaar, Mamour zingt (in het Wolof) en Samba speelt percussie. Op het laatste nummer spelen we alledrie percussie: ik speel djembé, Mamour tungune en Samba cool (lees: tsjool).

tilidom.com

Bamba Touba: dit reggaenummer gaat over de religieuze leider van de Mouriden (Islamstrekking) in Touba.
Jamm: Mamour zingt over vrede. “Waar vrienden zijn, is er vrede. Blanken, zwarten, het zijn allen mensen.”
Xale Yi: “Help de kinderen, laat ze naar school gaan, laat ze leren”, zingt Mamour.
Yaay Booy: dit nummer gaat over de liefde en hulp van een kind voor zijn moeder.
Bëgg: letterlijk vertaald als liefhebben. “Het is van jou dat ik houd”, zingt Mamour. Samba speelt tussendoor op de tama.
Boolo: over vriendschap, gezellig samenkomen. Merk op dat Mamour de naam vermeldt van Samba, mezelf en de drie andere vrijwilligsters uit Kaolack. Met een fantastische djembé-solo van Samba.
Saloum Saloum: een klassieker van Labah Sosseh over de schoonheid en gastvrijheid van Senegal en meer bepaald de Saloum-regio met Kaolack als middelpunt. Mamour wou hem niet zingen “omdat ik geen salsastem heb”.
For Momo: een eigen compositie gebaseerd op melodieën die Bass me heeft aangeleerd. Het ritme heet pachanga. Opgedragen aan een vriend die me heel dierbaar is.
Djembé, tungune & cool: het eerste djembé-ritme dat Samba me aangeleerd heeft. Samba zingt op de achtergrond.

Muzikale uitwisseling met Senegal: hoe het allemaal begonnen is

2009-01-07T16:36:00.000+01:00

Werken in een ander land betekent ook leven in een andere cultuur. Want wat doe je anders na de werktijd, in je vrije tijd? Twee jaar geleden heb ik zonder aarzelen mijn gitaar meegenomen naar Senegal, ik was van plan om veel muziek te spelen. En ik ben teruggekeerd met een heleboel muzikale bagage, zowel letterlijk als figuurlijk.

Instrumenten meenemen, het is altijd een hele verhuis. Maar zonder zou ik nooit voor lange tijd vertrekken. En een gitaar is wel handig om mee te nemen, ze neemt niet al te veel plaats in beslag. Mijn trouwste lief, zo noem ik mijn gitaar wel eens. De enige die dan ontrouw is, ben ikzelf, die mijn gitaar soms onder een dikke laag stof moet uithalen. En zo gebeurde dat in Senegal, waar ik mijn wederhelft na zes maanden eens meenam naar het Frans-Senegalees cultureel centrum in Kaolack, waar ik een aantal plaatselijke muzikanten had leren kennen.

Bass

Hij heet Bassirou, maar ze noemen hem Bass. Hij speelt bas. Gemakkelijk om te onthouden, vooral in het begin toen alle Senegalese namen mij als Chinees in de oren klonken. Hij leidt een lokale band, Prim Jazz - zowat de enige in Kaolack die put uit de rijke muzikale geschiedenis van de regio en het hele land - samen met een rot uit het vak, een oude gitarist die nog heeft gespeeld bij één van de beste salsagroepen uit Senegal. Les Canaries behoort nu tot de Senegalese muziekgeschiedenis maar velen van hen zijn terecht gekomen in andere salsagroepen, waaronder het wereldbekende Africando. Kaolack was tevens de favoriete stad van Labah Sosseh, een salsagrootheid die vele hedendaagse Senegalese muzikanten inspireert, waaronder het - tevens wereldberoemde - Orchestra Baobab. Maar buiten een aantal nostalgische muzikanten, heeft al het muzikaal talent Kaolack ontvlucht om carrière te maken in Dakar, de hoofdstad van Senegal die uitpuilt van concerten en nachtclubs. En Bass is verstokt aan Kaolack, hij zou voor geen geld de stad willen inruilen voor Dakar. Zijn vrouw komt uit een familie van “griots” (troebadoers) en muziek zit haar in het bloed. Ze zingt “mbalax rap”, een rapversie van de muziek waar Youssou N’Dour de wereld mee heeft veroverd. Vele muzikanten beschouwen mbalax als weinig vernieuwend, gemakkelijk en te lawaaierig. Ze kan goed roepen, dat is een feit. Maar de Senegalese jeugd is er dol op.

Het is Bass die me heeft ingewijd in de Senegalese gitaarkunsten, want naast bas speelt hij ook gitaar en een beetje kora (Afrikaans snaarinstrument). En ik wijdde hem in ruil daarvoor in in mijn gitaarkunsten, voornamelijk jazz. Hij heeft me melodieën aangeleerd die later zouden dienen voor een aantal opnames, zoals Saloum Saloum van Labah Sosseh en For Momo, een eigen compositie. Hij heeft ook een studio in Kaolack, waar ik graag opnames had gerealiseerd, maar waar ik geen tijd meer voor had.

Samba

Bass heeft me voorgesteld aan Samba, die percussie speelt in zijn muziekgroep. Hij wordt ook wel Batsj genoemd, zoals zoveel Samba’s in Senegal. Ik had tegen Bass gezegd dat ik graag djembé zou leren spelen en hij dacht dat Samba wel de geschikte professor zou zijn. Achteraf bleek dat Samba op pedagogisch vlak een ramp is en vaak een beroep op me deed om zijn financieel leed te verzachten, maar hij bracht me altijd aan het lachen en nam zijn lessen serieus. Ik waardeer hem enorm en ook hij steekt zijn waardering voor me niet onder stoelen of banken. Ik heb nochtans flink moeten onderhandelen en Bass is zelfs moeten tussenkomen, want hij probeerde zijn lessen te verkopen aan woekerprijzen. Ik was een trouwe leerling, nam gemiddeld twee lessen per week, en al gauw liet Samba zijn taxi-mobilette aan de kant staan. Hij kwam nooit toe met zijn geld, wist geen geld opzij te leggen en stond regelmatig aan mijn deur, al dan niet met een voorschrift van het ziekenhuis voor één van zijn zieke kinderen. “Je suis père de famille”, zei hij dan altijd, “alle financiële last ligt op mijn schouders.” Ik gaf hem altijd een voorschot op de lessen – ik heb zeker nog vier lessen tegoed. En af en toe een kleinigheid, om medicijnen te kopen of een zak rijst. En met de feesten wat meer, om kleding en een schaap te kopen. Hij kreeg meer inkomsten toen ook drie andere vrijwilligsters zich inschreven voor zijn lessen, maar met hun vertrek en nu ook mijn vertrek, is hij terug naar af. “Si toi tu n’es plus là, j’irai en Gambie, chercher du travail, dans les hôtels il y a toujours des touristes qui veulent prendre des cours de djembé”, zei hij een aantal dagen voor mijn vertrek.

Het heeft maanden geduurd vooraleer ik op de juiste manier djembé kon spelen. Ik was gefrustreerd, want begreep er niets van. De ritmes, die waren op zich niet zo moeilijk. Maar de “pim” en “pax” uit mijn handen krijgen des te meer. En opeens lukte het me. Toen kwam alles in een stroomversnelling en wijdde Samba me ook in in andere Senegalese percussie-instrumenten: drie soorten tam-tams, in ’t groot en ’t klein, en de zingende drum “tama” waaraan ik vlug verkocht raakte, waarschijnlijk omdat die ’t moeilijkste van al was. De collectie die ik mee naar België nam, bestond uit drie tam-tams, twee djembé’s en twee tama’s.

In het begin gaf Samba zijn lessen in het Frans-Senegalees cultureel centrum. Maar na een tijd stoorden we de taalcursisten en werd het repetitiekot verbouwd. Sindsdien kwam hij altijd naar me thuis met zijn vriend Mamour, ook in de weekends, en bleef hij vaak naar een voetbalmatch kijken. Ik keek nooit naar voetbal, maar met Samba en Mamour was dat best gezellig.

Mamour

Opeens zat hij daar, Mamour. Ik kon zijn naam niet goed onthouden. Telkens opnieuw vroeg ik aan de andere vrijwilligsters hoe hij heette. Eerst kwam hij luisteren naar de lessen die Samba aan me gaf, nadien speelde hij mee. De ene keer leerde Mamour me een ritme aan, de andere keer was hij net als ik een leerling van Samba. “Waar heb je leren spelen?” vroeg ik dan. “Tu sais, je suis né au Sénégal et comme chaque enfant j’ai grandi avec la musique traditionelle.” Zoiets als: ik kan al spelen sinds ik in de buik van mijn moeder zat. Net als dansen. Je zou zeggen dat Senegalezen geboren zijn met wiegende heupen en soepele benen.

Mamour werkt voor dezelfde baas als Samba en rijdt met zijn taxi-mobilette heel de dag door Kaolack op zoek naar klanten. Hij verdient met moeite enkele euro’s per dag, waarvan hij het meeste moet afstaan aan zijn baas en benzine. Een klotejob, maar ’t is moeilijk om beter te vinden. Hij heeft de basisschool niet uitgedaan en spreekt slechts enkele woorden Frans. Met Mamour heb ik altijd Wolof gesproken en hij heeft me ook aangemoedigd dat te doen. Ik had geen keuze, hij verstond toch geen Frans. Mamour beschouwt Samba als zijn beste vriend, maar ze verschillen sterk van leeftijd. Je zou het niet zeggen, maar Samba is al in de veertig, terwijl Mamour in de twintig is. Senegalezen lijken altijd jonger dan ze zijn. Ze delen samen een passie voor muziek en ook Mamour speelt in Prim Jazz, waar hij de backing vocals verzorgt. Mamour is niet sterk in het zingen van salsa, noch in mbalax, maar hij heeft een wondermooie stem voor akoestische muziek.

Mamour zag mijn gitaar in de hoek van m’n salon staan en vroeg er wat op te spelen. Hij begon onmiddellijk te zingen. Het klikte direct. En toen kwam Samba erbij. Het gaf een leuke sound. “Dat is de toekomst, Jos!” zei Samba enthousiast. “Jullie, Europeanen, zijn verzot op die akoestische muziek.” Dat is inderdaad zo, maar als groep moet je het verschil maken, iets nieuw brengen. En zover zijn we nog niet, maar voor alles is er een begin. Deze muzikale ontdekking vond plaats enkele maanden voor mijn vertrek en we hebben er niet lang van kunnen genieten. We besloten om het gauw op te nemen, je weet maar nooit dat het ooit nog eens van pas komt en het is een mooi aandenken. Drie dagen voor mijn definitieve vertrek uit Senegal zaten we heel de dag samen om alles op te nemen. Met een klein microfoontje, iedereen om beurt. De vrouw van Samba had een grote schotel rijst klaargemaakt en mijn huisbewaker kwam regelmatig hete thee brengen. Tegen het vallen van de avond was alles klaar. Toen ik in België aankwam heb ik nog verschillende geluiden toegevoegd, want in Senegal had ik geen elektrische gitaar mee. Het is nooit echt af en ooit hopen we dit alles in een studio op te nemen en nog meer nummers te maken. Vorige week heb ik Samba gebeld om hem een gelukkig Nieuwjaar te wensen en hij vertelde me dat hij nog steeds oefent met Mamour. “Elke dag gaan we ’s avonds naar het strand, ik neem mijn djembé mee en Mamour zingt zijn stem los. Jos, il faut que tu viennes au Sénégal, on va jouer.”

Kahone, een dorp vol magie

2009-01-06T13:00:00.001+01:00

Kahone is een gehucht van zo’n 6000 inwoners dat op vijf kilometer van Kaolack ligt, in het centrum van Senegal. Op het eerste zicht is het een doodgewoon dorp, met verlaten fabrieksgebouwen, een vervallen Libanese club en een nieuwe elektriciteitscentrale, maar er schuilen vele mythes om de hoek. Kahone was ooit de hoofdstad van het bloeiende Saloum-rijk, dat op de dag van vandaag een koning heeft. Meer dan 50 koningen gingen hem vooraf. Vele dorpelingen proberen nu de geschiedenis levende te houden.

Sinds de vijftiende eeuw staat Kahone aan het hoofd van het Saloum-koninkrijk, dat vooral bewoond wordt door de Serer. In die periode viel Senegal uiteen in verschillende koninkrijkjes, die vaak met elkaar in de clinch lagen. Men spreekt nu wel eendrachtig over de Sine-Saloumregio, maar vroeger vochten beide koninkrijken regelmatig oorlogen uit. Sinds de koloniale administratie ligt Kahone in de schaduw van Kaolack, dat de hoofdstad is van het gelijknamige departement en regio.

Pinthie Saloum verenigt de inwoners van Kahone die de tradities van hun dorp in ere willen houden. Zij trachten de verschillende mythes op papier te zetten, geven rondleidingen en organiseren de jaarlijkse Gamou van Kahone in mei-juni. Op dit feest worden de heilige trommels (“djoen-djoeng”) bovengehaald, verenigen de inwoners zich rond de koning (“boer”), worden mythes verteld en historische plaatsen bezocht en wordt er gedanst en geworsteld.

Ik ben een dag op stap geweest met Pape Diouf, een enthousiast lid van Pinthie Saloum. Ik kende hem vooral als de grote maar tengere man die ’s nachts het huis van mijn overbuur bewaakt en altijd een helpende hand heeft. Tot ik hem op een avond honderduit hoorde vertellen over de mythes van Kahone. Prompt vroeg ik hem om een rondleiding. De volgende dag, onder de blakende zon, bezochten we verschillende historische sites. Vermits het regenseizoen juist gedaan was en vele plaatsen nog moeilijk te bereiken waren, hebben we ze niet allemaal kunnen bezoeken. Maar wat we wel bezocht hebben, liet me niet onaangeroerd. We werden ook ontvangen door een dorpoudste, wiens familieleden tot op de dag van vandaag als griots of troubadours het leven van de koning bezingen. Hij haalde vanonder het stof papieren tevoorschijn, van een onschatbare geschiedkundige waarde. Lijsten van koningen, mythes… het werd me duidelijk dat de geschiedenis vooral mondeling wordt overgebracht en dat het geen slecht idee is om ze ook eens in boekvorm te gieten, een idee waar Pinthie Saloum al lang mee speelt. Want hoelang zullen deze vergeelde papieren het nog uithouden en wat als een dorpoudste sterft zonder al zijn kennis te hebben overgebracht?

Je kan hieronder een reportage beluisteren over de rondleiding (16 minuten, in ‘t Frans). En jawel, de trom die je hoort is heilig. De reportage brengt je langs historische sites waar een verhaal aan vast hangt, vaak doorspekt met heel wat magie. Zo bracht Diouf me langs het graf van Adam Kebé, de graven van de koningen en koninginnen, het dorpsplein en de baobab van de besnijdenis (“goey ndjoeli”) die ook dient om de duur van de heerschappij te berekenen aan de hand van het aantal stappen dat de koning zet om de neerliggende stronk over te steken – zonder zijn handen te gebruiken. Ondertussen vertelde mijn gids over de koning die een zeearm tot bij Kahone bracht en omleidde, de koning die ’s nachts in een leeuw veranderde, de koning die in een slang veranderde om zijn rivaal na het bidden in zijn voeten te bijten… En de naam Kahone zelf is ook één en al magie: letterlijk vertaald betekent het “degene waarover het ging”. Degene waarover het ging, is een baobab die tevoorschijn kwam en dan weer verdween. Niemand wou de herder die dat had gezien geloven, tot heel het dorp het met eigen ogen had gezien. Dat lokte de reactie uit: “Kijk daar, degene waarover het ging!”

tilidom.com

De dagen zijn bijna geteld

2008-11-19T11:06:00.004+01:00

Tussen symposium, seminarie, afsluiten van mijn rekeningen, opruimen van mijn bureau en afronden van mijn werk door - met andere woorden tussen de soep en de patatten - wil ik toch even vermelden dat het einde van mijn Senegalees avontuur zeer nabij is. Op 26 november verlaat ik het land van baobabs en de streek van pindanoten en zout om terug te keren naar het koude België (met sneeuw?!). Het is super druk op het werk, we hebben tot op de laatste minuut activiteiten en ik moet alles hier afronden en overdragen aan het volgende project, een helse taak, daarbij komt nog eens het afronden van mijn persoonlijke activiteiten en het klaarmaken van mijn vele kilo's bagage. En het afscheid van alles en iedereen die mij hier dierbaar is... Dus tijd genoeg voor jullie, vrienden en familie in België, na 26 november, nu wijd ik me terug aan mijn laatste dagen Senegalees avontuur. Tot binnenkort!

Code de la route au Sénégal

2008-10-27T19:10:00.003+01:00

Afin que nul ne l'ignore…

Le développement accéléré des infrastructures routières sénégalaises (échangeurs futuristes, tunnels, toboggans, voies rapides, quadruples voies) impose un bref rappel des règles de la conduite automobile en ville et à la campagne.

En ville

A. Chaussée et trottoirs

1. La chaussée est réservée aux véhicules motorisés, aux charrettes, aux troupeaux de vaches, aux moutons, aux vendeurs ambulants.
2. Les trottoirs sont réservés aux vendeuses de mangues et d'arachide, aux préparateurs de café touba, aux réparateurs de voitures (et, consécutivement, aux carcasses des dites voitures), au séchage des briques, au stockage des marchandises diverses. Les véhicules peuvent cependant l'emprunter au cas où la chaussée est encombrée.
3. La rue n'est pas qu'un espace de circulation (ou d'embouteillage): c'est aussi un marché. Selon la saison et l'arrivage des navires porte-conteneurs, vous y trouverez des guirlandes (Noël), des mouchoirs (prononcer 'moussoirs'), des protège-volants et des enjoliveurs (toute l'année), des portraits de Serigne Touba (Magal), des cartes téléphoniques (toute l'année), des dattes (Ramadan), la dernière cassette de Youssou Ndour (une fois par an), des moutons (Tabaski), etc. N'hésitez pas à négocier longuement le prix, celui qui attend derrière vous aurait fait pareil.

B. Priorités

1. Le car rapide a TOUJOURS la priorité.
2. En l'absence de car rapide (rare), c'est le taxi qui a priorité.
3. Le piéton n'a JAMAIS la priorité.
4. En cas d'absence de piéton (rare), c'est les deux roues qui n'ont pas la priorité.
5. En cas d'absence de car rapide, de taxi, de piéton et de deux roues, c'est le véhicule le plus gros qui a la priorité.

C. Distances de sécurité

1. Ne pas rouler trop près derrière un car rapide au risque de recevoir l'apprenti sur le capot en cas de rupture du train arrière.
2. Ne pas rouler trop près d'un taxi au risque d'emboutir son pare-choc, marqué de 'Sant Serigne Touba' ou 'A ma mère Anta Ndoye', en cas de freinage brutal consécutif au "PSST" d'un client.
3. Laisser une distance minimale de 2m50 lorsqu'on double une charrette pour éviter d'exploser la tête du cheval s'il regarde brutalement à gauche.

D. Sens de la marche, intersections

1. Le sens de la marche se fait préférentiellement vers l'avant, mais vous pouvez remonter la bretelle de l'autoroute en marche arrière si vous vous êtes trompé de direction.
2. Un feu vert ne signifie pas que vous avez la priorité, il est là à titre indicatif ; regarder à gauche et à droite avant de traverser le carrefour. De toute façon, un feu fonctionnel est un phénomène extrêmement rare.
3. Pour tourner à gauche à un carrefour, emprunter la voie de gauche le plus tôt possible pour raccourcir le trajet et empêcher celui qui vient en face de vous ralentir.
4. D'une manière générale, le côté gauche de la chaussée est toujours en meilleur état que le côté droit. L'emprunter en priorité.
6. Ne pas tenir compte de l'article D4 en cas d'embouteillage: doubler la file de véhicule par la droite, sur le trottoir de préférence, en tenant compte de l'article A2.
5. Les panneaux 'Stop', 'Cédez le passage' n'ont de sens que si vous avez un petit véhicule. Se référer à l'article B5.
6. Aux intersections embouteillées, s'engager le plus loin possible, par la droite ou par la gauche, pour bloquer le carrefour le plus tôt possible.

E. Signalisation lumineuse et sonore des véhicules

1. Statistiquement, une voiture qui met son clignotant à gauche tourne à 75 % à droite, à 5 % à gauche et va tout droit à 20 % (source: Direction des transports terrestres).
2. Il est indispensable de klaxonner dès qu'un autre véhicule est engagé, veut s'engager ou ne s'engage pas sur la même voie que vous.
3. Il est indispensable de klaxonner la voiture qui est arrêté devant vous au feu rouge AVANT que le feu ne passe au vert.
4. La nuit, rouler en plein phare pour montrer votre détermination au véhicule qui vient en face.
5. Les charrettes n'ont aucune obligation d'avoir une signalisation lumineuse la nuit.

F. Stationnement

1. Le stationnement est libre. Il se fait préférentiellement là où on veut et quand on veut.
2. En cas de panne ou de crevaison, ne pas déplacer la voiture, mais réparer sur place, surtout si on est au milieu d'un carrefour.

En dehors de la ville

En dehors des agglomérations, les mêmes règles s'appliquent à quelques nuances près.
1. Le camion a TOUJOURS la priorité.

2. En l'absence de camion, c'est le taxi-brousse qui a priorité.
3. En l'absence de camion et de taxi-brousse, les animaux errants ont la priorité.
4. Statistiquement, les ânes restent immobiles au milieu de la chaussée, les chèvres conservent leur direction et vitesse initiales, les moutons et les poules obéissent à la théorie du chaos (trajectoire erratique non prédictible). Source : Direction de l'élevage.
5. L'article D4 (roulez sur la voie de gauche) s'applique en toutes circonstances, surtout au sommet des cotes.
6. Une branche posée au milieu de la route annonce un camion de charbon de bois qui a renversé sa cargaison 500 m plus loin. Ralentir.
7. Un parpaing sur le côté de la route annonce une crevasse consécutive à un glissement de terrain dû aux fortes pluies de l'hivernage 2002. Ne pas le déplacer, la direction de la voirie a programmé la réfection de la chaussée (source: Direction de la planification).
8. Dans les villages, les ralentisseurs sont faits pour être évités: les contourner par la droite ou par la gauche en perdant le moins de vitesse possible.
9. Policiers: debout - Gendarmes: couchés.

(Source: inconnu)

Samba aan het werk

2008-09-18T02:59:00.001+02:00

Samba vervangt het vel van mijn "cool", een Senegalese tamtam.

Saloum Saloum

2008-09-08T10:34:00.011+02:00

Dit nummer werd gezongen door de vorig jaar overleden Senegalese salsagrootheid, Labah Sosseh. Afkomstig uit Gambia, vestigde hij zich in Senegal. Sommigen zeggen op vraag van de toenmalige Senegalese president, die een grote fan van hem was. Hij verloor zijn hart aan Kaolack, het centrum van het aardnotenbekken en van de Saloum-regio. In "Saloum Saloum" bezingt hij de gastvrijheid en schoonheid van Senegal.

Merci à Prim Jazz pour me laisser écouter ce morceau et en particulier à Bassirou Beye pour ses cours. Merci à Samba Diop (djembe) et Mamour (chant) qui ont apporté leurs talents musicaux à cet enregistrement. Ikzelf neem het gitaarspel voor mijn rekening.

Just for fun II

2008-09-07T22:48:00.007+02:00

Na een jamsessie met mijn percussieleerkracht is er nu al een herziende versie van "For Momo" (zie voorgaande bericht Just for fun): "For Momo bis".

Just for fun

2008-09-07T00:03:00.005+02:00

Omdat ik zin en inspiratie had. Merci à Bassirou Beye pour ses cours qui ont mené à cet inspiration.

Of was het misschien de 'wank' die me gisteren gebeten heeft? Toen ik met mijn vinger mijn rug aftaste met het voorgevoel dat er een beest geland was en onder mijn T-shirt aan het kruipen was, hoorde ik een afschruwelijk gekraak toen ik met mijn hand verschrikt op het beest stootte. Tijdens het regenseizoen komen er veel wanks aanvliegen en hetgeen ze altijd al verteld hebben, heb ik dan ook eens mogen meemaken: een rode plek die brandt als een eerstegraadse verbranding en wiens pijnscheuten me verschillende keren 's nachts hebben wakker gemaakt. Ik heb dan ook gedroomd van duizenden wanks in mijn bed. Fijn is anders! Lang leve de wanks! Je kan ze missen als kiespijn!

Je moet maar homo of journalist zijn

2008-08-30T19:55:00.003+02:00

Je moet maar homoseksueel zijn. In februari van dit jaar spuiden verschillende Senegalese kranten hun misprijzen over een geënsceneerd homohuwelijk in Dakar, dat met kleurrijke foto's in een tijdschrift was verschenen. De jongens die in het huwelijk traden deden daarmee een symbolische en risicovolle daad, want een huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht is niet toegestaan in Senegal, homoseksualiteit is zelfs wettelijk strafbaar. De Afrikaanse "góor-jigéen" (uit het Wolof vertaald als man-vrouw) werden in de pers beschreven als zieke vijanden van de moraal. Ze werden opgepakt door de politie… en enkele dagen later weer vrijgelaten. Hadden de autoriteiten misschien ontdekt dat er een aantal vooraanstaande mensen bij het huwelijksfeest betrokken waren? Dat werd inderdaad gefluisterd in de wandelgangen: "Toutefois des sources précisent qu'ils avaient commencé à mouiller des personnalités de la République. Des personnes qui avaient été informées de leur mariage. Et qui n'avaient pas manqué d'apporter une contribution financière à ce mariage d'homosexuels." Een bepaald artikel opende met "Incroyable mais vrai!", het is niet duidelijk of het op de juridische gronden van de vrijlating sloeg, dan wel op het subjectieve afwijzen van homoseksualiteit door de journalist. Feit is dat de pers vooral mensen aan het woord liet die homoseksualiteit als een zonde en ziekte bestempelden.

Dergelijke keuze getuigt niet van een objectieve pers. Van subjectiviteit is trouwens wel meer sprake in de Senegalese pers. Als je wil dat de pers iets over je schrijft, heb je geen interessant onderwerp nodig. Als je maar geld op tafel legt. Als je iets interessants te vertellen heb, komt in België de pers wel op je af. Als je in Senegal geld op tafel legt, komt de pers ook op je af, of het interessant is of niet. Op mijn werk word ik daar voortdurend mee geconfronteerd: akkoorden met de nationale televisie en de regeringsgezinde krant om tegen enorme bedragen dingen te publiceren, vaak van zo'n slechte kwaliteit dan nog. Tegenwoordig verkiezen we om zelf onze artikels te schrijven en dan te verkopen aan de krant. En iedereen wil een per diem, van journalisten tot ontwikkelingspartners. Zonder vergoeding sturen de mensen zelfs hun kat niet naar je vergadering of persconferentie.

In Senegal moet je tegenwoordig ook geen onafhankelijke journalist zijn. De laatste tijd liggen journalisten die niet regeringsgezind zijn enorm onder vuur. Wat wil je, sinds een aantal jaren gaat het alleen maar bergaf met de economie en de democratie van het land. Als journalist krijg je een regen van scheldwoorden als je tijdens een persconferentie van de huidige president kritiek levert. En hij spreekt over persvrijheid, zijn definitie moet wel heel hol klinken. Eén van zijn ministers heeft de pers weinig tactvol aangevallen, via de nationale (regeringsgezinde) televisie. Hij dreigde de onafhankelijke pers droog te leggen onder andere door advertenties in de niet-regeringsgezinde kranten te ontmoedigen. Direct erna werden de kantoren van twee onafhankelijke kranten in de prak geslagen en heeft men een moordpoging op een onafhankelijke krantenbaas kunnen voorkomen. Handelingen van een aantal onbelangrijke heethoofden, maar ze waren wel komen aanrijden met een auto van de Senegalese administratie. Vorige week, niet lang na de aanslagen, heeft de president zijn minister ontslagen. De banden tussen de minister en de aanslagen op de onafhankelijke pers blijken te nauw en de president wil zijn handen niet te hard verbranden aan deze affaire.

Ñaari gorong

2008-08-09T17:53:00.002+02:00

Samba en ik spelen "ñaari gorong" op traditionele Senegalese percussie.

Percussieles

2008-08-09T16:42:00.002+02:00

Samba en ik spelen traditionele Senegalese percussie bij mij thuis in Kahone.

Terug van weggeweest

2008-08-09T16:30:00.001+02:00

Ik ben terug van weggeweest. Wat raar, maar minder raar dan de eerste keer ‘vakantie’ in België. Het leek of het enkel van gisteren geleden was dat ik de Belgische autostrades nog gezien had, mijn familie, mijn vrienden, het huis, mijn kamer… De oudere ‘expats’ (geëxpatrieerden) zeggen dat je er aan went, dat je niet meer huilt telkens je je familie en vrienden achterlaat in België. Mmm, wil ik wel zo’n hart van steen krijgen? Ik voelde me deze keer een beetje alleen in mijn leefwereld. Een gespleten persoonlijkheid? Wie weet. Ik wist niet goed hoe me te gedragen in die Belgische omgeving. Ik vermoed dat ik wat ontwenning van de Senegalese cultuur en herinburgering in de Belgische cultuur nodig heb. Niet dat ik het bier en de chocolade verleerd ben, enfin, ik moet zeggen dat ik toch terug aan het bier heb moeten wennen… In het begin was ik al van één pint zat, op het einde van mijn verblijf kon ik er toch vier verdragen vooraleer ik wazige gedaanten zag.

Mijn eerste week in België heb ik vooral doorgebracht in Brussel, op de hoofdzetel van de Belgische Technische Coöperatie (BTC). Naar jaarlijkse gewoonte organiseert BTC een zomerseminarie in juli en augustus om de kennis van hun werknemers over de (Belgische) ontwikkelingssamenwerking op te frissen. Ik ging die week met nog drie andere vrijwilligers (of junior assistenten - een benaming die binnenkort officieel wordt) en met een heleboel internationale experts de discussie aan over capaciteitsopbouw en het doel van technische assistentie. “Een expert moet zichzelf overbodig maken”, luidt het motto. Maar zover zijn we nog helemaal niet, de meeste experts doen veeleer aan substitutie dan aan capaciteitsopbouw van hun partner. Een project heeft doelstellingen, die doelstellingen zijn beperkt in de tijd en onderhevig aan kwalitatieve eisen, een project heeft een budget dat uitgevoerd moet worden - al dan niet ten koste van de kwaliteit - en experts staan onder druk om de doelstellingen van het project uit te voeren. Capaciteitsopbouw vergt een andere mentaliteit, een andere benadering tot ontwikkelingssamenwerking. BTC en zijn experts moeten evolueren van een projectaanpak naar een programma-aanpak, waar de capaciteitsopbouw van de partner centraal staat. Maar er is nog een lange weg te gaan.

De tweede week trok ik naar Wenen met mijn ouders en zus om even het gevoel te hebben dat ik op vakantie was. Het weer was beter dan in België en ik had inderdaad het gevoel dat ik op reis was. Mijn benen waren iedere avond stijf van het wandelen, mijn hoofd stond bol van alle culturele en historische indrukken.

De derde week stond in het teken van het Wereldfestival van Folklore in Schoten. Sinds de leeftijd van 16 jaar help ik daar al als vrijwilliger, eerst in de terreinploeg, dan als gids. Ze vertrouwden me met twee andere gidsen een Russische groep toe, het cultuurverschil kon niet groot genoeg zijn. Naast de directie, waarmee we dagelijks overleg pleegden, en de tolk, had ik nauwelijks contact met de andere groepsleden. Ze waren zeer gesloten en spraken nauwelijks Engels. En voor mezelf is het contact met de groep juist het belangrijkste van heel het festival. Enkel op het einde van de week begonnen de contacten was losser te komen. Ik was nauwelijks in de stemming om te genieten van het festival, om tot de vroege uurtjes te fuiven. Ik was het niet meer gewoon, ik zat in gedachten verzonken, ik trok me terug uit de festivalsfeer. Ik had mijn aanpassingsvermogen onderschat, ik dacht dat ik even terug kon doen als vroeger. Maar na bijna twee jaar te hebben gewoond en geleefd in Senegal, leek dat toch niet zo logisch. Ik heb al schrik voor mijn ‘definitieve terugkeer’. Ik heb nog een contractverlenging aangevraagd tot 30 november 2008, maar dan is het echt gedaan. Het project eindigt drie dagen erna. Terug in België zal ik waarschijnlijk pas echt beseffen op welke manier Senegal mij getekend heeft.

Jàmm (paix)

2008-06-20T16:52:00.002+02:00

Dit nummer vloeide voort uit een jammsessie met Mamour (zang) en Samba (djembe). Ik speel gitaar. Mamour zingt over vrede, "jàmm" in het Wolof.

Samen op de scooter

2008-06-09T18:01:00.003+02:00

Reden: eén van de laatste weekends met Audrey en Mélanie, die na één jaar in Senegal gewoond en gewerkt te hebben, terugkeerden naar België.

Doel: een weekend in Bamboung, te midden van de natuurlijke schoonheid van Toubakouta.

Hoe: met twee scooters.

Film & montage: Fabienne Laloux.

En ik? Aan het stuur.

Binnenkort even in België

2008-05-30T16:37:00.006+02:00

De rust in Kahone is weergekeerd. Op het heetste moment van de dag, als de zon recht boven Kaolack staat, druppelt het zweet van ieders lichaam. Thermometers schommelen tussen 40 en 50 graden en iedereen wordt er wat loom van. De velden worden klaargemaakt voor het regenseizoen, de gierstzaadjes worden in de grond gestopt en iedereen wacht vol ongeduld op de eerste regendruppels.

Toen de dierenarts een thermometer in de aars van Mimi stak, steeg die tot 41 graden. Mijn kat was wat slapjes en ik had hem voor alle zekerheid naar de dierenarts gebracht. Al een geluk. Twee weken daarvoor had ik Frodo, zijn broer, verloren. Ik zat toen een aantal dagen in Dakar en vervolgens in Saint Louis en ik heb zijn dood niet kunnen voorkomen. Het enige dat ik van hem nog heb gezien is een bergje zand waaronder zijn lichaam aan het ontbinden was. Awa, de poetsvrouw heeft hem begraven en achteraf heeft Laye, mijn bewaker, het graf afgebakend en met schelpjes zijn naam op het zand geschreven. Het werd me toen allemaal even teveel.

Mimi is ondertussen genezen en went aan zijn eenzaamheid. Ik bereid hem voor op zijn grote reis naar Europa. Ik zou nu al maatregelen moeten nemen als ik hem eind dit jaar naar België wil meenemen: elektronische chip, inentingen, bloedonderzoek... Het is alles behalve evident om een poes de EU binnen te krijgen. Maar alles is mogelijk, ik heb in Dakar een dierenarts gevonden die de hele procedure kent.

Ik heb voor mezelf besloten dat mijn avontuur als BTC-vrijwilliger eind dit jaar stopt. Ik ga andere horizonten en uitdagingen opzoeken. Ik breek mijn hoofd al over hoe ik al mijn bagage (inclusief kat) naar België kan krijgen. Maar eerst ga ik genieten van enkele weken vakantie/werk in België/Oostenrijk. 28 juni land ik op Zaventem om vervolgens op 20 juli terug te vertrekken naar Senegal, voor een laatste inspanning naar het einde van mijn contract en het project toe.

En een evaluatie van mijn gezondheidstoestand, dát is ook nodig. Ik heb in heel mijn leven nog nooit zoveel antibiotica genomen als sinds januari van dit jaar. Ik kamp met infecties die niet uit mijn lichaam willen en ik vraag me af of de antibiotica, die hier bij apothekers in een temperatuur van 35 graden zitten te wachten op klanten, wel effectief zijn...

Mijn bewaker, toch niet zo onschuldig als hij lijkt

2008-04-18T14:15:00.004+02:00

En alsof gewapende overvallen niet volstaan, gaan de bewakers zich onderling ook te lijf! Eergisteren heeft mijn bewaker de gewezen bewaker van mijn buurmeisjes - die na zijn ontslag even op bezoek was - afgeranseld. Het was pas de ochtend erna dat ik op de hoogte was van de feiten. Ik zag dat mijn bewaker nauwelijks geslapen had en mankte. Hij zei me dat Faye hem had afgeranseld, in de aanwezigheid van Awa en Mélanie, in het salon van de buurmeisjes. Toen ik Mélanie vroeg hoe het gevecht had plaats gevonden, vertelde ze me dat mijn bewaker dronken was en ineens met stokken het salon was binnengestormd om de ander aan te vallen. Ah? Ik heb direct de huiseigenaar gebeld, hem de situatie uitgelegd en 's avonds heeft hij met mijn bewaker gediscussieerd. 1) Een bewaker hoort niet dronken de wacht te houden. 2) Hij moet 's nachts de wacht houden en overdag zijn roes uitslapen. 3) Hij mag niet agressief zijn tegenover de buren en hun bewakers. Ze zouden solidair moeten zijn, maar niemand heeft mijn bewaker graag - toegegeven, hij is speciaal, maar hij doet zijn werk goed, behalve als hij gedronken heeft natuurlijk...

Hij heeft ook continu ruzie met Awa, die bij mij thuis komt kuisen. En ik ben te weten gekomen dat hij misbruik heeft gemaakt van mijn vertrouwen. 1) Achter mijn rug heeft hij een deal gesloten met de eigenaar van mijn buurmeisjes om hun huis te bewaken. Ondertussen hebben we die deal ongedaan gemaakt, mijn buurmeisjes zullen een nieuwe bewaker krijgen. 2) Tijdens mijn afwezigheid geeft hij de poezen te eten, maar de sleutel die ik hem geef, geeft hem toegang tot de keuken, de gastenkamer en het gastentoilet. Blijkbaar verhuurde hij de kamer aan koppeltjes die de liefde willen bedrijven ver van hun echtgenoten... Bon temps, tijdens mijn afwezigheid dus. Dat is nu gedaan, geen sleutel meer, Awa zal voortaan voor mijn poezen zorgen. En van zodra hij nog eens weigert de deur te openen voor Awa, dronken is, mensen afranselt of koppeltjes bij ons laat vrijen, staat hij definitief aan de andere kant van de deur.

Gewapende overval in Kahone

2008-04-16T10:36:00.004+02:00

Dinsdag 15 april 2008 om 4u 's ochtends. Achter het verlaten Libanese hotel en het strand van Kahone, houdt iemand de wacht voor het huis van een 'expat'. Achter de poort ligt een lange oprit en een tuintje, twee 4x4's staan geparkeerd op de oprit: een privéwagen en een dienstwagen met het logo van de Belgische ontwikkelingssamenwerking. Mijn coach woont vrij geïsoleerd, ongeveer 1 km van mijn huis, en de woningen rondom haar zijn nauwelijks bewoont. Ze heeft twee oude honden die misschien wel blaften toen ze ongewenst bezoek kregen die ochtend, maar niet de kracht hadden om de overvallers aan te vallen. De bewaker verzette zich tegen de indringers en kreeg verschillende kogels in zijn zij, hij verloor veel bloed vooraleer de ambulance arriveerde. Het geluid maakte mijn coach wakker, maar ze kon niet verhinderen dat de bandieten er vandoor gingen met haar privéwagen en de banden platstaken van de dienstwagen. Ze belde onmiddellijk de hulpdiensten en de boekhouder van het project, die vervolgens de gendarmerie verwittigde. Maar tot nu toe hebben ze de gestolen 4x4 niet teruggevonden. De bewaker werd direct overgebracht naar het ziekenhuis, waar hij geopereerd werd en tot nu toe nog niet wakker geworden is.

De dag ervoor vond een gelijkaardig crimineel feit plaats in Kaolack. Bandieten wilden een auto stelen, maar kregen de tijd niet, ondertussen hadden ze wel de eigenaar afgeranseld. Misschien is het wel dezelfde bende, wie weet. In elk geval zegt iedere Senegalees dat in Kaolack de grootste dieven te vinden zijn. Momenteel staat er een man terecht die ettelijke brommers gestolen heeft, binnenkort ook de jongeman die in een populaire wijk van Kaolack een meisje neergestoken heeft met een mes, ongeveer zes maanden geleden.

Kahone heeft nog altijd kippenvel van hetgeen gisteren gebeurd is. Moeten bewakers dan een wapen dragen? Ze worden zonder pardon neergeschoten bij gewapende overvallen. Ik prijs me gelukkig om in een veiligere wijk van Kahone te wonen: achter de gendarmerie, omringd door bewaakte woningen en de honden van Joep (op mijn poezen hoef ik niet te rekenen, die doen het in hun broek als ze bandieten zien). Bovendien is niets van wat zich in mijn huis bevindt zichtbaar vanaf de buitenzijde. En ik heb geen 4x4's... enkel een Piaggio-scootertje.

Salseros in Kaolack

2008-04-14T15:11:00.004+02:00

Op vrijdag 11 maart hebben alle grote namen van de Senegalese salsascène zich verzameld in Kaolack voor een hommage aan Labah Sosseh, Gorel Niang en Pape Touré, muzikanten die een belangrijke stempel hebben gedrukt op de Senegalese salsamuziek.

De aanwezige salseros waren: Rudi Gomis (Baobab Orchestra), Nicolas Menheim (Africando), Maguette Dione, Cheikh Tidiane Tall, Aziz Ndiaye, Balla Sidibé (Baobab Orchestra), Pascal Dieng en Latfi Ben Geloune (Baobab Orchestra). Ik heb de dansvloer van de Alliance Franco-sénégalaise nog nooit zo overladen vol gezien als die avond! Het concert was fantastisch. Afrikaanse salsa moet zeker niet onderdoen voor zijn Latijns-Amerikaanse variant.

Mali blues

2008-04-12T15:36:00.001+02:00

Mali is een land van Bozo-vissers, nomaden en Dogon-landbouwers. Het floreert aan de oevers van de Niger en ligt tussen bergrotsen en woestijnzand. Samen met Moussa ben ik van Bamako tot het land van de Dogon getrokken, langs en op de Niger, boven en onder de rotsen.

De reisverhalen van Lieve Joris vergezellen me tijdens mijn reis. Haar verhalenbundel Mali blues bevat twee getuigenissen uit Mali, waarvan de indrukwekkendste wel diegene over Boubacar Traoré is. De droevige desert blues van Traoré ben ik regelmatig tegengekomen op reis, maar ook de coupé-décalé, feestelijke muziek uit Ivoorkust, en het mystieke tamtamgeroffel van de Dogon.

Ik word opgewacht aan de luchthaven door Moussa, waarmee ik een jaar samengewerkt heb in Senegal, en Sophie, BTC-vrijwilligster in Mali waarmee ik Nieuwjaar heb gevierd in Dakar. We trekken meteen naar een restaurantje in het centrum van Bamako. Ik geniet volop van aloko's (gebakken bananen) en ananassap uit een groot blik. "Dat hebben we in Senegal niet hoor", vertel ik de andere BTC-vrijwilligers die mee aan tafel zitten. Ik zal me later tijdens de reis ook verbazen over de gegrilde duiven en het appel- en pompelmoessap met prik, allemaal lekkernijen en een leuke afwisseling op mijn Senegalese ervaring. Maar wat de keuken in het algemeen betreft, zijn Senegalezen toch wel sterker dan Malinezen… De weinig om de hand hebbende riz au gras ben je vlug beu.

Vooraleer naar Segou te trekken met een hoop toubabu's, genieten we de eerste avond van een circus dat is neergestreken in Bamako. Het brengt een mengeling van Franse acrobatie, Malinese dans en muziek uit Burkina Faso. Na de voorstelling vliegt iedereen in het Castel-bier in het Frans cultureel centrum van Bamako; ik zit vooral flink te zweten - het is toch iets warmer dan in Dakar - en moet voortdurend de muggen van me afhouden. Ik slaap die nacht bij Marion, een Franse vrijwilligster waar ook Sophie bij logeert als ze in Bamako is.

Segou

Marion heeft een auto gehuurd, één van de vele Mercedez-exemplaren die in het West-Afrikaanse land rondrijden. Ze heeft ook een Franse collega meegebracht, Catherine, die nog maar een aantal weken in Mali zit en al gauw op mijn zenuwen werkt. Ook Moussa heeft het moeilijk met haar gedrag. Ze houdt nooit op met praten, wil in het midden van de belangstelling staan en haalt Malinezen eronder door zonder dat deze laatsten het zelf doorhebben. Marion, Catherine, Sophie, Moussa en ik… we vertrekken voor een lang weekend naar Segou. We maken boottochtjes op de Niger en bezoeken een dorp waar werkelijk alle vrouwen potten bakken. Iedere vrouw maakt tientallen potten per dag en elk weekend worden de potten op het dorpsplein in een vuur van brandend gras gebakken. We kuieren rond op de markt van Segou, waar de potten achteraf worden verkocht, en bezoeken een atelier van bogolan-stoffen. Ambachtslui gebruiken modder en plantaardige brouwsels om motieven van verschillende kleuren op wit katoen aan te brengen. Wanneer men klei gebruikt, krijgt men bruine motieven en spreekt men van bogolan. In Mali vind je ze overal.

Pays Dogon

Moussa en ik zetten onze reis alleen verder. Het begint met urenlang wachten op een bus naar Mopti, die uiteindelijk niet zal komen. Om 21h 's avonds, als de halteplaats van de busmaatschappij er verlaten bijligt, komt de directeur ons vertellen dat de bus in een aanrijding betrokken is en er pas de volgende ochtend een nieuwe zal vertrekken. We mikken echter op meerdere busmaatschappijen en installeren ons de volgende ochtend langs de weg die naar Mopti leidt. Na twee uur wachten hebben we prijs: Gana Transport heeft nog enkele vrije plaatsen en tegen de avond komen we aan in Mopti. De volgende dag verkennen we het stadje en bezoeken enkele omringende dorpen van vissers en nomaden. Mopti is een uitvalsbasis voor reizen naar Timbouctou en het Pays Dogon. Timbouctou is echter moeilijk te bereiken - de weg is in erbarmelijke staat - en het water van de Niger staat te laag om de stad met de boot aan te doen. We besluiten om drie dagen door te brengen in het sterk traditionele en mystieke land van de Dogon.

Sani, de Dogon die ons de komende drie dagen zal gidsen door zijn streek, heeft een schat aan verhalen. "Mijn ouders hebben al een vrouw voor me uitgekozen maar ik wil nog niet trouwen." Hij is eind de twintig en zoals zovele Dogon-jongelingen heeft hij zijn dorp verlaten om werk te zoeken in Mopti. "Maar ik ben niet zoals het merendeel van mijn streekgenoten die hun wortels verloren hebben." Hij keert regelmatig terug naar zijn dorp om het ouderlijke huis op te knappen en het veld te bewerken. Zijn vader is overleden en als oudste zoon heeft hij de plicht om voor zijn moeder en zussen te zorgen. Hij heeft verschillende hectaren grond waar hij gierst op verbouwt en onlangs heeft hij ook zijn eigen huisje gebouwd. Voert hij ook offers uit? "Ik mag, maar ik weet niet hoe ik een kip moet slachten", lacht hij. Als hij de kennis van zijn familie wil bestendigen, moet hij kippen kunnen slachten, want het is één van de ingrediënten van een geneesmiddel waarmee zijn ouders generatie op generatie mensen hebben genezen.

Aan het hoofd van ieder dorp staat een dorpsoudste, maar de mystieke leider is de hogon. Eén keer zijn we hem tegengekomen. We werden door andere dorpelingen aangemaand de weg te verlaten zodat hij kon passeren. Hij liep op blote voeten de heuvel af, omringd door de dorpsoudsten. "Die zijn zeker en vast een offer gaan brengen", zei Sani. De hogon wast zich nooit tot aan zijn dood. Hij wordt iedere ochtend schoon gelikt door een slang.

De Dogon-dorpen situeren zich op een heuvel en in een vallei, naast de woestijn die Mali met Burkina Faso verbindt. Vrouwen moeten vaak de heuvelrug opwandelen om water te halen, verschillende keren per dag. De oudste Tellem-nederzettingen bevinden zich hoog in de rotswand maar zijn verlaten. De Dogon wonen nu aan het begin van de helling, vaak worden hun doden nog begraven in de rotswand. Her en der in de dorpen vind je uitstekende stenen beklad met een witte brij, dat is het gierstepap dat geofferd wordt. Je vindt ook steevast een afdak waar de mannen van het dorp bijeenkomen en vrouwen niet welkom zijn. In sommige dorpen is er ook nog een maison des règles, een huis waar vrouwen zich vijf dagen afzonderen tijdens hun maandstonden. De vijfde dag wassen ze al hun kleren en keren ze terug naar hun man. De wekelijkse markt van een dorp vindt 's nachts plaats, onder de sterrenhemel en bij het licht van zaklampen die aan- en uitflikkeren. Er wordt vlees geroosterd en de Dogon drinken gierstebier, het is een vreugde van jewelste en alle omringende dorpen komen meegenieten.

Op een nacht komen de dorpelingen ons vertellen dat we geen licht mogen maken. "De jongeren worden ingewijd in de Dogon-traditie", fluisteren ze. Na zonsondergang komt niemand zijn huis uit, er valt geen licht te bespeuren en je hoort enkel de stilte van de nacht. In de verte klinken de geluiden van de inwijdingsceremonie: de jongeren slaan stokken tegen elkaar, de hele nacht door. Zo'n ceremonie duurt verschillende weken en vindt misschien één keer per tien jaar plaats. De dorpoudsten wijden de jongens in in de geheimen van de Dogon-cultuur. Ze leren maskers te maken, ze leren de ceremoniële dansen en ze leren de geschiedenis van hun voorouders.

Djenné

Vooraleer terug te keren naar Bamako, houden Moussa en ik een stop in Djenné, een stadje op een klein eiland met een wereldberoemde moskee die eveneens geldt als werelderfgoed. Ieder jaar wordt de moskee door heel het dorp opgelapt met verse klei om weerstand te kunnen bieden tegen het regenseizoen.

Habib Koité (bis)

2008-03-12T10:02:00.001+01:00

Een sfeeropname van het concert in Kaolack:

Habib Koité

2008-03-12T09:53:00.002+01:00

Met Habib Koité op de foto na zijn concert in Alliance Franco-Sénégalaise, 11 maart 2008. Wat was ik content! Het concert was vooral een voorstelling van zijn nieuwe cd "Afriki" die ik tijdens mijn vakantie in België (in september vorig jaar) al gekocht had. Een dag eerder was ik Habib tegengekomen in Kaolack toen ik mijn dagelijkse portie rijst aan het eten was. "Le riz est bon?" groette hij me. "Euh, oui, euh..." stamelde ik. Oog in oog met een Afrikaanse artiest waar ik enorm veel bewondering voor heb, het gebeurt niet elke dag, vooral niet in België waar Habib altijd direct achter de coulissen verdwijnt.

Mali here I come

2008-03-10T09:43:00.002+01:00

Terwijl Senegal volledig in de ban is van de internationale islamconferentie ANOCI, draait het project PARPEBA op volle toeren. We hebben juist een hele reeks vormingen voor onze doelgroep achter de rug en we bereiden momenteel onze participatie aan het internationale watersalon in Dakar voor. Met als gevolg dat ik negen uren per dag draai en in het weekend Kaolack ontvlucht om te kunnen bekomen.

Bij één van die uitstapjes heb ik de dieptes van de oceaan verkend nabij het eiland Gorée tegenover Dakar. Eén van mijn buurmeisjes wil haar duikbrevet halen en ik had me laten verleiden tot een "doping". Ik had nog nooit gedoken - ik tel het snorkelen er natuurlijk niet bij. Nu kan ik tegen al mijn katholieke vrienden uiteindelijk zeggen dat ik gedoopt ben, het is dan wel niet met wijwater, maar het Atlantische zeewater had veel meer in zijn petto. Zo’n tien meter onder water streelde ik grote blauwe vissen, die me met hun enorme ogen aankeken. Ik hield een ronde rode stekelvis in mijn handen die tevergeefs probeerde weg te zwemmen.

En… sinds vorige week heb ik een Malinees visum en vliegticket in handen, waarmee ik op 21 maart naar Bamako ga. Ik zal er Moussa bezoeken en enkele BTC-vrijwilligers en daarna doorreizen naar het Pays Dogon via de beroemde moskee in Djenné. Op 5 april vlieg ik terug naar Senegal. Om me wat op te warmen, komt Habib Koité op 11 maart spelen in Kaolack. Watte? Het was even verschieten toen ik het nieuws hoorde. Habib Koité in Kaolack? Ik was natuurlijk de eerste om een inkomkaartje ten koste van 3 euro (!) te kopen. Ik heb hem al twee keer gezien in België en vind hem fanta-a-a-astisch!

Buik die loopt

2008-02-14T12:40:00.004+01:00

Miguel (Oeganda) en ik hebben nog maar een keer de media gehaald, dit keer in het tijdschrift Vlamingen in de Wereld, een tijdschrift gericht naar Vlamingen die zich ergens anders dan in België bevinden. Het artikel, dat eind 2007 verschenen is, kan je hier lezen.

Er ligt vanalles op mijn lippen dat ik aan de wijde wereld kwijt wil, maar momenteel verdrink ik in het werk en ik kom er niet toe om mijn blog bij te werken. Ik ben juist terug van een vorming in Diourbel voor de "femmes relais" van de ASUFOR's die in hun dorpen de mensen moeten sensibiliseren voor het hygiënisch gebruik van water. De meest voorkomende en dodelijke ziektes in Senegal zijn malaria en diarrée, die echter gemakkelijk vermeden kunnen worden door een veiligere omgang met hygiëne: proper huis, toilet en waterkraan (stilstaand water trekt muggen aan en uitwerpselen trekken vliegen aan die vervolgens afgaan op eten en drinkwater), handen wassen na het toilet en voor het eten, gebruik van een muskietennet etc. "Set ak sellal: propre et rendre propre" was het motto van de vorming. Want... een buik die loopt (letterlijk vertaald uit het wolof: biir-buy-daw), oftewel diarrée, kan beter vermeden worden!

Tama

2008-01-30T11:10:00.000+01:00

Na een tiental lessen tama - ook wel zingende drum genoemd - klinkt dat als volgt:

Islamitisch Nieuwjaar in majeur

2008-01-21T13:32:00.000+01:00

Jongens verkleed als meisjes, zwiepende armen en benen van dansende kinderen en vooral veel tamtamgeroffel. Zo vieren de Senegalezen de ingang van het islamitische nieuwe jaar. Tamkharit is vooral ook een eetfestijn met Senegalese couscous en veel vlees op het menu, een welkome afwisseling na heel het jaar door rijst gegeten te hebben.

Vrijdag 18 januari was ik uitgenodigd door een collega om 's avonds van de veelbesproken couscous te proeven. Het gaat niet om de "Marokkaanse couscous" die wij in Europa kennen, maar om fijne kruimels meel. In de dorpen zie je vaak vrouwen met ontbloot bovenlijf het meel stampen, een hels karwei dat de nodige armspieren vereist. De couscous wordt vergezeld van een saus met kip, schapenvlees, rundvlees… en vaak voegt men er ook melk aan toe. Héérlijk.

En dan begint het tamtamgeroffel, dat pas eindigt na middernacht. Kinderen gaan van deur tot deur met zelfgemaakte tamtams, potten en bidons. Ze zingen en dansen en vragen een kleinigheid zoals geld of rijst. Ze eren de voorouders en wensen een jaar vol vrede.

Feestenspecial

2008-01-02T11:51:00.001+01:00

Omringd door nepkerstbomen, flikkerende lichtjes en verlichte palmbomen heb ik voor de tweede keer op rij de eindejaarsfeesten doorgebracht in Senegal. Er heerst een andere sfeer dan in België, waar de uiterlijke tekenen van Kerstmis en Nieuwjaar veel meer aanwezig zijn. Aangezien de grote meerderheid van de bevolking in Senegal moslim is, wordt het offerfeest (Tabaski) uitbundiger gevierd dan Kerstmis.

Veel schapen zie je nu niet meer op straat, iedere familie heeft één of meer schapen geslacht. Ik voel het ook aan mijn maag; na alle feesten heb ik wel even genoeg vlees gegeten: een volledig schaap met Tabaski en vijf kippen met Kerstmis... Op mijn oudejaarsmenu stond dan ook vis.

De overgang van het oude naar het nieuwe jaar heb ik gevierd op de Place de l’Indépendance in Dakar, samen met enkele BTC-vrijwilligers uit Kaolack en één uit Bamako (Mali). Dit jaar was er echter geen vuurwerk, want de grote marabout van Touba, die aan het hoofd staat van de mouridische moslimgemeenschap in Senegal, is vrijdag overleden en heel het land lag plat. Iedereen wou naar Touba om een laatste groet te brengen aan hun marabout en feesten zat er niet in: geen vuurwerk met Nieuwjaar, concerten geannuleerd. Maar wij hebben toch maar geklonken op 2008 en gedanst in één van de nachtclubs die Dakar rijk is.

PS: de video die ik bij dit artikel had toegevoegd, is na anderhalf jaar door YouTube van internet gehaald, wegens "in strijd met de gebruiksrichtlijnen". Op de video zie je hoe een schaap zijn laatste adem uitblaast, nadat zijn keel vakkundig door een islamitische slachter werd overgesneden. Volgens YouTube is dit schokkend en getuigt de video van dierenmisbruik. In Senegal wordt echter gezegd dat dit de minst pijnlijke en vlugste manier is om een schaap te slachten. Ik kreeg boze reacties van dierenmishandeling door andere YouTube-gebruikers, een beetje hypocriet, vind ik. Iedereen eet vlees, maar wil vooral niet weten hoe de dieren geslacht worden. En het getuigt ook van weinig respect voor de feesttraditie van moslims over heel de wereld, die voor het Offerfeest een schaap slachten. Een dier zien sterven is sowieso niet prettig, maar al wie vlees eet zou moeten weten hoe dat vlees op zijn bord komt! (15/06/2009)

Schapen... en nog eens schapen

2007-12-18T10:11:00.000+01:00

Deze ochtend blokkeerden schapen me de weg toen ik de zandweg, die naar mijn huis leidt, uitreed. Tientallen vrachtwagens waren hun lading schapen aan het lossen. Nóg schapen? Het offerfeest nadert, dus iedereen wil een schaap kopen. Het is een drukte van jewelste in Kahone, want de herders hebben zich daar tijdelijk gevestigd met hun kudde. Ik moet me een weg banen door enorme stofwolken, het is ongelooflijk hoe Kahone zich in een paar dagen heeft omgetoverd tot een grote schapenmarkt.

Ik zal vrijdag het offerfeest, Tabaski, doorbrengen in Thies, bij de familie van Maurice. Net als Kerstmis, dat enkele dagen nadien valt. Maurice heeft zijn schaap al gekocht en mijn boubou ligt klaar. Want iedereen wil voor het offerfeest een nieuwe traditionele outfit en het is ook één van de weinige aangelegenheden dat ik mijn boubou aantrek. Nieuwjaar zal ik in Dakar vieren, met de andere BTC-vrijwilligsters.

Taalgebruik in Senegal

2007-12-05T10:06:00.000+01:00

"Tu gères bien?" De eerste keer dat een collega me deze vraag stelde, keek ik hem vragend aan: "Je gère quoi?" "Tu sais, les affaires…" Ah. Natuurlijk had ik alles onder controle. Tot ik vorige week ontdekte wat "gèrer" in Senegal betekent: draguer (versieren, flirten). Mijn collega's hebben dus altijd verstaan dat alles goed gaat onder de lakens. Aaah, vandaar die grote glimlach!

Zo zijn er wel meer begrippen die in Senegal een andere betekenis krijgen:
- Durer: lange tijd op eenzelfde plaats blijven.
- Moins: "Il fait 13h moins" wil zeggen dat het bijna 13u is. Dan kan het nog een half uur duren vooraleer de klok één uur slaat.
- Thiof: de beste vis uit Senegal die vooral geëxporteerd wordt naar Europa (op de Senegalese markt is hij schaars). Maar als je als vrouw zegt dat je een goede thiof hebt, wil dat zeggen dat je een attente en galante man hebt met een keurig voorkomen, die graag versiert en versierd wordt.
- De vrouwelijke variant van thiof is "tschoeks", een mooi en jong meisje dat begeerd is bij het mannenvolk. Mannen die graag vrouwen versieren zijn "tschoekseurs" en de daad bij het woord voegen is "tschoekser".

Ik hoef er zeker geen kanttekening bij te maken dat Senegalezen graag zinspelen op seksualiteit?

Heilige krokodillen in Banjul

2007-11-27T10:49:00.000+01:00

Banjul: drie uur rijden en een overzetboot verwijderd van Kaolack. Voor veel Senegalezen is de hoofdstad van The Gambia een open markt waar alles veel goedkoper is dan in Senegal. Je vindt er ontzettend veel (namaak)merken. Ze spreken er weliswaar Engels, maar de meesten verstaan ook Wolof. Gambia ligt midden in Senegal, in tweeën gesplitst door de gelijknamige rivier. Vele Senegalezen zoeken hun geluk in Banjul en je hebt nauwelijks de indruk dat je een grens oversteekt. Maar toch…Wat een rust. En dat voor een hoofdstad. Grote boulevards waar geen vuil rondslingert, geen chaotische mensenmassa’s en auto’s die in betere staat zijn dan in Senegal.

Samba, onze djembéleraar met Gambiaanse wortels, leidde vol trots zijn vier Belgische leerlingen en zijn vriend Mamour rond in Banjul. Zolang we onze portefeuille bovenhaalden, regelde hij alles. We vertrokken zaterdagochtend 17 november met een taxi brousse vanuit Kaolack en twee uur later kwamen we aan bij de grens. We passeerden vlot de grenscontrole. “Om 10u wordt de grens gesloten, want dan wordt heel Banjul gekuist”, wist Samba ons te vertellen. Stel je dat maar eens voor in Senegal, het zou nochtans geen slecht idee zijn.

Hoewel de Gambianen een eigen munt hebben, de Dalassi, kan je vrijwel overal met CFA betalen. Na de grenspost moesten we een taxi nemen tot aan de overzetboot, het was nog zo’n half uur rijden op een hobbelige zandweg. Het was een drukte van jewelste aan de overzetboot en we moesten niet lang wachten vooraleer we konden inschepen. Banjul lag recht voor ons uit en drie veerboten voeren aan en af tussen de hoofdstad en de andere oever van de Gambia-rivier.

Zaterdag wierpen we ons meteen in het marktleven van Serrekunda. Banjul op zich is heel klein en er valt niet zoveel te beleven, het is vooral in de buitenwijken dat het krioelt van de mensen. Een mooi strand, dat wel. En veel afbeeldingen en monumenten ter ere van de huidige president. Hij is zowat alles: politicus, militair, marabout, geneesheer… Een gevaarlijke mengeling, vooral omdat hij beweert een effectief geneesmiddel tegen hiv/aids te hebben gevonden.

Zondag bezochten we Bakau en zijn heilige krokodillen. Er bevinden zich zo’n 100 krokodillen op het terrein, maar wij hebben er misschien een twintigtal gezien. We keken achterom bij elke stap die we zetten. De krokodillen lagen rustig te slapen naast de vijver en de gids spoorde ons aan om Charlie, de meest tamme krokodil, te aaien. We lachten met z’n allen… niet dus. Een krokodil blijft een krokodil.

Gesteriliseerd!

2007-11-13T12:02:00.000+01:00

Toen mijn twee katers elkaar naar het leven stonden en van 's morgens vroeg tot 's avonds laat gromden en vochten, werd het me even te veel. Het was duidelijk tijd om hen te steriliseren. En zo geschiedde… Zaterdag 10 november vertrok ik voor zonsopgang met Renate naar Dakar, met haar kater op de achterbank en mijn twee katers in de koffer, waarvan er één uit zijn doos ontsnapt was. Gelukkig bleven ze rustig. Om 12u haalden we ze af bij de dierenarts en keerden we terug naar Kaolack, ze sliepen nog half van de verdoving. De eerste dagen ondergingen ze duidelijk een identiteitscrisis. Ze besnuffelden elkaar, ze gromden naar elkaar... Maar nu is het peis en vree en vliegen ze elkaar niet meer in de haren. Ze wassen zich meer dan ooit en ze kruipen bij mij op schoot. Ongelofelijk wat een sterilisatie allemaal kan doen!

Slapen in de duinen van Lompoul

2007-11-08T12:00:00.000+01:00

Het deed deugd om nog eens in Saint Louis te zijn, in het noorden van Senegal. Dicht bij Mauritanië, op een klein eiland met kleurrijke koloniale gebouwen en een frisse zeewind. Omdat Saint Louis niet naast de deur ligt, heb ik toch wel vier dagen nodig om het gevoel te krijgen dat ik niet enkel onderweg bent geweest. Tussen Kaolack en Saint Louis ligt een vermoeiende rit van 4 à 5 uur in taxi brousse. Op donderdag 1 november hadden Fabienne, Mélanie en ik dan nog de pech om helemaal achteraan te belanden. We kwamen dan ook met stijve benen en uitgewaaide hoofden aan in Saint Louis, maar dat kon ons geluk niet drukken.

Omdat Mélanie en ik Saint Louis al kenden, schreven we ons meteen in voor een tweedaagse excursie naar de duinen van Lompoul. Hoewel je deze duinen niet kan vergelijken met het uitgestrekte woestijnlandschap van Mauritanië, gaf het ons toch even het gevoel om midden in de woestijn te staan. Zand en nog eens zand, zover het oog reikte. Maar als we ons omdraaiden, zagen we de tenten van het campement en de eerste bomen. Ik schreeuwde het uit toen ik in de verte een aantal dromedarissen zag en nóg meer toen ik erop zat, de eigenaar van de tamme dieren moet zijn wenkbrauwen nogal gefronst hebben.

We sliepen in bedoeïenententen en dat had natuurlijk zijn charme. Ik probeerde niet te veel te denken aan de beestjes die onder mijn laken konden kruipen, maar dat was een moeilijke opgave na het zien van een schorpioen in de eettent. Het kleine gevaarte had onze gids gestoken, maar die deed daar niet moeilijk over. "Hij ziet niet zwart, dus hij is niet gevaarlijk." Tja, ik heb nadien toch maar mijn schoenen aangetrokken om naar het toilet te gaan.

Brokken lijmen

2007-11-07T13:23:00.000+01:00

Ik moet nogal brokken lijmen de laatste tijd. Awa, mijn buur- en kuisvrouw, verwijt me dat ik onze vriendschap verwaarloos, voor zover die er al is. Zij voelt zich eenzaam als vreemde eend in de bijt - ze komt uit Benin - en als enige vrouw in een huis vol mannelijke testosteron. Ze had gehoopt in mij een zielsverwant te vinden waar ze haar hart bij kan luchten. In het begin brachten we veel tijd samen door, maar ondertussen heb ik een goedgevulde sociale agenda: veel en andere vrienden, muziek- en taallessen…

En laten we ook niet vergeten dat bepaalde mensen je nu eenmaal beter liggen dan anderen. De conversaties met Awa gaan vooral over het huishouden en schoonheidsproducten, onderwerpen die bij mij vlug uitgeput zijn. Geen muziek, geen politiek. Maar als ik tijd heb, vind ik het fijn om bij haar langs te gaan. En het ontbreekt me tegenwoordig aan tijd. Ze beschuldigt me ervan haar te hebben omgeruild voor mijn nieuwe buurmeisjes. Het klopt dat ik nu ook tijd doorbreng met hen, maar zelfs daartoe kom ik nauwelijks. En het zou schijnheilig zijn te ontkennen dat het contact met hen vlotter verloopt. Ze komen uit hetzelfde land, hebben dezelfde achtergrond en werken in dezelfde sector. Maar ik wil me niet terugplooien in een leefwereld van expats en ik breng ook veel tijd door met Senegalese vrienden die me beter liggen dan Awa. Ze is bovendien niet van de gemakkelijkste: ze windt zich vlug op, ze vertelt niet altijd de waarheid en ze roept heel de buurt bij elkaar als mijn bewaker de deur niet opendoet. Ze is rotsvast overtuigd van haar gelijk en als ze kwaad is negeert ze je. Gelukkig is het tussen ons nog niet zover gekomen, maar het toont wel aan dat ze andere prioriteiten en visies op het leven heeft dan ik. Ze verwijt me dat ik nooit met haar uitga, hoewel ik één keer met haar iets ben gaan drinken. Het gesprek liep toen zo vast - na een uur wisten we niet meer wat elkaar te vertellen - dat ik niet sta te springen om nog eens met haar uit te gaan. Ik heb begrepen dat zij zich vastklampt aan onze vriendschapsrelatie en het er moeilijk mee heeft dat ik andere prioriteiten heb en veel vriendschapsrelaties te onderhouden heb. En als ik dan eens een avond thuis ben, zit ik gewoon graag thuis.

Daarnaast hoopt iedereen dat ik met een overvolle boot ben teruggekeerd naar Senegal. Ik had al verwacht dat velen me om een souvenir zouden vragen, maar ik kon onmogelijk voor iedereen die ik ken iets meebrengen. Ik ken gewoonweg teveel mensen en ik heb geprobeerd voor de meesten een kleinigheid mee te nemen. Al mijn collega's hebben iets gekregen én mijn naaste vrienden. Ik had meer willen meenemen, maar ik had al veel te veel bagage. Bovendien heb ik nog niet al mijn souvenirs uitgedeeld en sommigen zijn kwaad omdat ze denken dat ze er geen krijgen.

Toen ik naar de djembéles ging, viel mijn professor achterover van de nieuwe djembézak die ik in België gekocht heb. "Je had er voor mij ook zo één moeten kopen", zei hij me botweg. "Sinds wanneer gebruik jij een djembézak?", diende ik hem van antwoord. Senegalezen zijn zo uitvindingrijk dat ze hun djembé zonder zak kunnen vervoeren en bovendien hebben ze andere prioriteiten, zoals eten op hun bord. Ik had graag een zak die tegen regen en frequent vervoer achterop een scooter kan. Bovendien moet mijn professor niet klagen: hij verdient goed zijn kost met vier blanke leerlingen die hem regelmatig geld voorschieten en cadeau doen. Ik voel me soms als een ziekenkas als hij weer eens met een medisch voorschrift op de proppen komt. Xalis, het draait altijd om geld. Ik had er gisteren wel even genoeg van.

"C'est votre patron"

2007-10-31T11:33:00.000+01:00

Vrijdagavond trok ik als laatste de deur van het bureau achter me dicht. Ik slaagde een zucht van opluchting. Alles was in orde voor het bezoek van de 'grote baas' van BTC. "C’est votre patron," lachten mijn Senegalese collega's toen ik vroeg of zij ook iets moesten voorbereiden.

Het waren dus vooral mijn blanke collega's die vrijdag over en weer liepen tussen de bureaus en aan de telefoon hingen om de aankomst van de delegatie uit België voor te bereiden. Ze hadden me gevraagd een informatiefiche te maken over het project en over de twee boorsites en hun gebruikersverenigingen die we zondag zouden bezoeken. Dat document was vrijdagnamiddag door iedereen goedgekeurd, maar toen bleek dat er geen zwarte inktpatronen meer waren. Gelukkig had de secretaresse nog een zwart inktpatroon in haar printer steken.

Zaterdag spurtte ik na de Wolof-les naar de markt, mijn ijskast was nog vrij leeg na drie weken vakantie in België. Ik had net alles uitgeladen toen Mélanie me opbelde om te zeggen dat de delegatie was aangekomen in Kaolack en ons opwachtte in het hotel. De vier BTC-vrijwilligsters in Kaolack waren uitgenodigd voor een etentje met de directeur van BTC, Carl Michiels, en zijn twee medereizigsters Leen Laenens (raad van bestuur) en Saskia Ravesloot (procesbeheerder). Zo gaat dat meestal bij officiële visites: er wordt veel gegeten, lekker gegeten en tussen de soep en de patatten (of beter: tussen de vis en de rijst) worden belangrijke en minder belangrijke zaken besproken. Het was fijn dat er dit keer in het volle programma ook tijd was uitgetrokken voor de vrijwilligers en dat de delegatie zeer geïnteresseerd was in onze ervaringen.

Zondag om 8u stipt zat de vergaderzaal van het project vol. En dat op een zondag. Weekends zijn relatief voor een expat op het terrein. We reden met een vijftal terreinwagens naar Saté Waly, waar de vereniging van boorputgebruikers (ASUFOR) de delegatie opwachtte in zijn nieuwe vergaderzaal, gebouwd met de opbrengsten uit de verkoop van water. De voorzitter van de ASUFOR hield vol trots een toespraak en benadrukte de rentabiliteit van zijn site, waardoor het water aan een lage prijs verkocht kon worden. Hij had zijn woorden netjes genoteerd op een spiekbriefje, dat hij met bevende handen vasthield. Je zou voor minder zenuwachtig zijn als een tiental blanken en dubbel zoveel Senegalese ambtenaren je lokaal binnenstormen. De dapperen onder de delegatie beklommen de watertoren van tien meter hoog, de anderen zochten de schaduw op. Hetzelfde tafereel speelde zich af in Sibassor: reünie in het lokaal van de ASUFOR, bezoek aan de watertoren, de pompcabine en een openbare kraan.

Officiële bezoeken vliegen in een mum van tijd voorbij, je hebt nauwelijks tijd om te ademen. En ergens treedt er een scheiding op: niet ieder personeelslid van het project dat 's ochtends mee naar het terrein gaat, mag 's middags tafelen met de Belgische delegatie…

Terug in Senegal

2007-10-22T17:04:00.000+02:00

Een gelukzalig gevoel sudderde door mijn lichaam deze middag. Ik zat in L'Alliance, achter een bord rijst met vis, omgeven door planten en ondergedompeld in de hitte van Kaolack. Toen ik gisteravond aankwam in Senegal had ik het gevoel van thuiskomen. De leuke drukte in Dakar, het mooie landschap - zeker op het einde van het regenseizoen - de warme bries… mijn verkoudheid was vlug verdwenen. Mijn poezen waren even het noorden kwijt maar deze ochtend kwamen ze al gezellig bij mij ontbijten. Mijn reiszakken liggen nog vrijwel onuitgepakt in mijn salon, maar deze ochtend heb ik mijn collega's al overladen met Belgische pralines. Ik was blij hen terug te zien en het was ook wederzijds. Ik zit momenteel te puffen in een warmte van 30 graden, de airco in mijn bureau was kapot toen ik vertrok en is dat nu nog steeds. Er waren inhuldigingen van nieuwe boorsites gepland deze week, maar de minister heeft op het laatste moment afgebeld. In het weekend ontvangen we een delegatie uit Brussel, de directeur van BTC en enkele medewerkers komen de projecten in Senegal bezoeken.

Het was nog een hele belevenis gisteren om in het vliegtuig te geraken. Ik had wat overgewicht (of beter: mijn bagage had wat overgewicht) en ondanks mijn Afrikaanse overtuigingskunst heb ik wat bagage moeten achterlaten. Ik kon namelijk mijn kleine gitaarversterker niet in het ruim laden omdat ik voorzien had dat als handbagage mee te nemen en ik had hem dus niet schokbestendig ingepakt. Maar ik had ook al een gitaar mee als handbagage én een rugzak, samen goed voor 12 kilo, terwijl ik maximum 10 kilo kon meenemen. Uiteindelijk heeft de werknemer van Brussels Airlines me er met een beetje overgewicht doorgelaten en zijn hart bezweek toen ik zei dat ik ook nog vijf kilo medicijnen wou meenemen voor het dorpsziekenhuis van een vriend. Dat mocht mee als handbagage en ik was natuurlijk vergeten dat daar ook vloeistoffen inzaten. Dus… toen mijn handbagage door de scanner ging, een half uur voor afvliegtijd, begon de veiligheidsdienst moeilijk te doen. Maar ook zij hebben hun groot hart getoond en ik mocht de zak met medicijnen zonder probleem meenemen aan boord, na wel even gecheckt te hebben of er geen explosieve stoffen inzaten. Vervolgens stonden we klaar om op te stijgen, maar moest het vliegtuig terugkeren omdat ze een passagier vergeten waren…

Weer zakken pakken

2007-10-19T18:46:00.001+02:00

Keelpijn en een verstopte neus. Daarvoor moet je in België geweest zijn. Tussen het niezen door ben ik mijn zakken aan het pakken. Verdomme, overgewicht. Ik heb me niet kunnen inhouden bij het kopen van souvenirs en allerlei hebbedingen. Och ja, waarom niet. 't Is voor een jaar. Ik zie me al terugkeren met een container, want mijn percussie-instrumenten krijg ik niet meer als gewoon overgewicht mee, laat staan het muziekmateriaal dat ik nu meeneem naar Senegal.

Dinsdag en woensdag zat ik in Brussel, debriefing op de hoofdzetel van BTC. De groepsdebriefing was zeer interessant, iedereen leek wel dezelfde ervaringen gehad te hebben, tegenslag maar ook voldoening. Het is zeker niet evident om in een andere cultuur te werken, maar iedereen houdt zijn hoofd boven water. En hoe harder ik nadenk over mijn ervaringen, hoe beter ik de werkmentaliteit van mijn Senegalese collega's doorheb. Dan besef je wel dat we een ander ritme en andere drijfveren hebben. Op de individuele debriefing heb ik ideeën opgedaan voor mijn volgende jaar als BTC-vrijwilliger. Tussendoor werden Miguel en ik 'ontvoerd' om de luisteraars van Radio 1 in te lichten over onze activiteiten. Beluister het fragment op hun website. Houd ook het tijdschrift/website van Vlamingen in de Wereld in 't oog.

Het Senegalese thuisfront heeft me al gebrieft over de activiteiten van volgende week. De dagen na mijn aankomst zijn er een aantal inhuldigingen van nieuwe boorsites, ik vlieg er direct terug in. Sénégal, maa ngi ñow!

Vakantie in België

2007-10-15T18:29:00.000+02:00

België was nauwelijks zichtbaar door het dichte wolkenbed, maar ik herkende het meteen toen het vliegtuig de landing op Zaventem inzette. En ook het weer was typisch Belgisch: regen en koud! Ik kon niet vlug genoeg uit het vliegtuig stappen om in de armen van mijn ouders te vliegen. Ik keek mijn ogen uit: de autosnelweg, de gebouwen… dat is mijn België, dacht ik. Geen zandwegen, geen paardenkarren, geen chaotisch georganiseerde mensenmassa. Ik miste Senegal al. De volgende dagen wist ik niet goed wat te denken. Was ik blij in België te zijn? Natuurlijk was ik blij iedereen terug te zien, maar ik had al ontzettend veel heimwee naar Afrika. Ik stond te beven bij mijn eerste indrukken van België, bij het weerzien van vrienden die ik al zolang niet meer had gezien. Ik was wat onwennig. Toen ik na tien maanden nog eens op mijn fiets ging zitten, had ik stijve beenspieren en zag ik de wereld weer helemaal anders: vanop een hoog zadel, dat is wat anders dan een scooter.

België is nauwelijks veranderd, de mensen zijn nog altijd hetzelfde, de bomen zijn weliswaar gegroeid en ook de kleine spruiten in mijn vriendenkring. "Je ziet er nog altijd hetzelfde uit", zegt iedereen. Langs buiten misschien wél, ik zou niet direct kunnen zeggen wat er vanbinnen veranderd is. Een cultuurshock heb ik niet gehad in Senegal, ook niet in omgekeerde richting nu ik even in België ben. Ik draai weer volop mee in deze gehaaste maatschappij en ik maak me er niet druk om. Misschien omdat ik weet dat ik hier maar drie weken ben. En nu ik zondag terug naar Senegal vertrek voor een tweede jaar ontwikkelingssamenwerking, krijg ik regelmatig een krop in de keel. België is zo slecht nog niet, denk ik dan. Maar ik moet dan vooral denken aan mijn familie en vrienden, ik begin hun voortdurende aanwezigheid gewoon te worden. Niets aan te doen, in Senegal wacht mijn tweede thuis!

Hup naar België

2007-09-21T16:54:00.000+02:00

Vrijdag 28 september om 5u30 zal ik op Zaventem landen. Na meer dan 10 maanden weer voet op Belgische bodem. Ik vind het best wel spannend om iedereen terug te zien, de vertrouwde omgeving die ondertussen flink veranderd zal zijn. Vriendinnen die ondertussen bevallen zijn, verhuisd zijn... Maar de tijd zal enorm vlug vooruit gaan, want na enkele weekjes moet ik al terugkeren naar Senegal. In de korte tijd dat ik in België ben, mag ik alvast direct het podium betreden om wat nummers mee te spelen met de jazzgroep waar ik járen bij gespeeld heb voor ik naar Senegal vertrok. En ik zal mijn 25ste verjaardag vieren in België, dag op dag een jaar nadat ik in Guatemala te horen kreeg dat ik naar Senegal mocht vertrekken. Maa ngi dem belsik: je vais en Belgique!

Ramadan

2007-09-15T17:40:00.000+02:00

Vrijdagochtend is de vastenperiode voor de moslims begonnen. Vanaf zonsopgang (5u45) tot zonsondergang (19u15) mogen ze niet meer eten en drinken, noch vrijen. Vele etenstenten sluiten hun deuren voor een maand en het was vrijdagmiddag dus zoeken naar een dagschotel. Om mijn collega's niet te hard voor het hoofd te stoten slurpte ik geniepig van mijn glas water. Een middagmaal laten vallen zal voor mij geen probleem zijn, lastiger is dat je niet mag drinken. En dat bij deze hitte! Ik heb mijn moslimcollega's beloofd om één dag solidair te zijn met hen, dat wil ik toch proberen.

Djembé

2007-09-12T15:03:00.000+02:00

Platte rust en 5-1

2007-09-11T16:58:00.000+02:00

Dit weekend protesteerde mijn lichaam en verplichtte het me om een dag platte rust te nemen. Zo erg was dat nu ook weer niet, want het heeft heel het weekend geregend en de straten stonden onder (bruin) water. En zo heb ik voor het eerst in mijn leven echt eens genoten van een voetbalmatch. Niet zo moeilijk, omdat ik in Thies omringd was door voetbalfanaten en een oude voetbalster uit de Casamance. Ze schreeuwden het uit bij elk doel dat "les lions" scoorden, met bijhorende leeuwenimitatie. De match kwam traag op gang, maar uiteindelijk kon Senegal 5 goals scoren tegen 1 van Burkina Faso. Ik lag plat in de zetel en keek met een schuin oog mee. Ik was zaterdag opgestaan met barstende hoofdpijn, een onverteerde maag en een onuitgeslapen gevoel. Ik had net geen koorts, maar het was voldoende om me ongerust te maken en plat op de zetel te gaan liggen. Ik werd overstelpt met goede zorgen en vers geperste citroenen die Maurice eerst met zijn blote voeten had fijn gekneed. "Een gewoonte uit de Casamance", lachte hij toen ik grote ogen trok en vroeg of hij de Franse wijnbrouwers achterna ging. Later op de dag kreeg ik ook nog eens diarree, ik begon te vrezen voor een malaria-aanval. Maar 's avonds had ik helemaal geen koorts en hoofdpijn meer, het zal dus veeleer gelegen hebben aan vermoeidheid en een overrijpe mango of het puttenwater dat ik vrijdag gedronken heb.

Efteling-ezel

2007-09-03T17:31:00.000+02:00

Ik herinner me nog levendig de eerste keer dat ik aan de staart trok van de ezel die aan de ingang van de Efteling staat. Of was het toen ik op het knopje drukte? Het is al zolang geleden dat waarschijnlijk de werkelijkheid heeft plaatsgemaakt voor veel fantasie. In elk geval, daarna scheet de ezel een muntje, toch.

Ik moet hieraan terugdenken als ik mijn ervaringen in Senegal op een rijtje zet. En wees maar gerust dat dat af en toe gebeurt. Ontzettend interessant vind ik dat, generaliseren zonder echter het oog voor detail en nuance te verliezen. De aard van een (humane) wetenschapper, zeker en vast.

Ik lach telkens om de situaties waarmee ik geconfronteerd word, maar dat wil niet zeggen dat ik ze soms ook problematisch vind. Het is een kwestie van ermee leren omgaan en de 'echte' vrienden van de 'valse' te onderscheiden. Als blanke ben je in Afrika steevast gebrandmerkt. Iedereen wil bevriend zijn met een blanke en zijn zoon of broer eraan uithuwelijken. En vaak draait dat gewoon om geld of om het exotische beeld dat over een blanke bestaat. Zoals wij grenzeloze fantasieën hebben over het blinkende en gespierde zwarte lijf van een Afrikaan - om nog maar te zwijgen over de mythe van zijn groot geschapen fallus - hebben Afrikanen enorm wilde fantasieën over de honingzoete huid van hun blanke medemens. Ik ben ondertussen al gewend aan het verschijnsel dat de meest wildvreemde man op straat me aanspreekt om zijn liefde te verklaren. Geen scrupules, recht voor de raap: "Je t’aime!" Dat is eens wat anders dan het gewoonlijke rond-de-pot-draaien of het Westerse uitsturen van subtiele romantische signalen. Als vrouw weet je in Senegal tenminste direct waar je staat. En als man trouwens ook, want vrouwen kunnen hier zeer direct zijn tegenover de man die ze in bed willen krijgen. Eens je doorhebt dat deze uitlating niets meer wil zeggen dan "Ik wil (met) je (naar bed)", dan verschiet je de volgende keer al een pak minder. Mannen die ik al wat langer ken, proberen af en toe wel eens hun kans: "Wil je met mij uiteten", "We zouden echt wel goed bij elkaar passen"… Daar gaan we weer, zucht. Nee, nee, nee en nog eens nee! Het sturen van een dagelijks sms'je met de karige woorden "ça va" behoren ook tot de verleidingstechnieken. Ik schiet altijd in de lach als ik geconfronteerd word met zo'n situatie van eenzijdige begeerte, maar het is wel vermoeiend als je steeds opnieuw moet uitleggen aan dezelfde persoon dat er nooit iets meer zal zijn dan vriendschap van jouw kant. Op het einde maak je er gewoon geen woorden meer aan vuil en verlaat je met een zucht de arena. Het stoort mij dat vrienden, die ik vertrouw, toch op een gegeven moment proberen me te versieren. Zij krijgen een koude douche over zich heen, maar ze blijven wel mijn vrienden. Want tja… anders schiet er van mijn vriendenkring niet meer zoveel over!

Naast de mensen die je aanzien als een exotisch lustobject, heb je ook de mensen die aan je staart trekken en hopen dat er geld uitkomt. Soms voel ik me dus inderdaad een ezel die geboren is om geld te schijten. Voor een deel is dat ook zo, ik ben geboren in een welvarend land, temidden van een gezin uit een steeds groeiende en meer welvarende middenklasse. Ik aarzel dan ook niet om geld te geven aan straatkinderen of gehandicapte bedelaars die ik elke dag tegen het lijf loop. Ook Senegalezen stoppen hen geld toe. Ik herinner me een man in uitgerafelde kleren, halfnaakt, die me aansprak op straat en met zijn vinger op een prentje uit één of ander promotieboekje wees. "Dat ben jij" zei hij. In het boekje stond een blanke vrouw afgebeeld met een grasmachine. Zo zie je maar, voor hem is elke blanke vrouw hetzelfde: een weerspiegeling van de Westerse rijkdom, uitgebeeld in een grasmachine. Ik heb daar op zich niets tegen. Je kan het hen ook niet kwalijk nemen. Dagelijks worden ze op televisie geconfronteerd met onze Westerse rijkdom. Als kind moet je gewoon "Toubab, donne-moi un cadeau" gezegd hebben, anders was je geen kind. Het is als een sport, rennen achter blanken en geld vragen. Het feit dat ze dat blijven roepen, wil ook zeggen dat menig blanke hen geld heeft gegeven zodat ze snoep konden kopen. Sommige excursiebureaus wijzen er daarom met reden op om geen geld te geven in kleine dorpen waar deze gewoonte (nog) niet bestaat. Want eens je geld of snoep geeft, ontwricht je bepaalde structuren van het dorpsleven.

Ik zou me als ezel pas echt rot voelen, moest één van mijn vrienden me louter en alleen benaderd hebben om aan mijn staart te trekken. Tot hiertoe onderscheid ik 'echte' vrienden van 'valse' vrienden, voor zover dat mogelijk is. De echte vrienden zijn zij die ik regelmatig zie, waar ik me goed bij voel en die me nooit of uiterst zelden geld vragen uit trots, omdat ze onafhankelijk willen zijn en hun eigen plan willen kunnen trekken. Ik kan ze tellen op één hand. Zelfs Senegalezen worden vaak geconfronteerd met 'valse' vrienden: "Je echte vrienden leer je pas kennen als je in de problemen zit." Dat geldt trouwens over heel de wereld. Mijn echte vrienden geef ik graag geld, omdat ik weet dat ze het me zelf nooit zouden vragen en liever zelf hun problemen oplossen. Maar je helpt graag je vrienden, niet? En zij betalen overigens al het geld terug dat ik hen geleend heb. Ik weet dat zij er ook zullen zijn als ik in de problemen zit, hoewel het dan waarschijnlijk niet om financiële problemen zal gaan. Ik heb ook valse vrienden. Mensen die je al een tijdje niet meer gezien hebt en dan plots voor je deur staan om je een gunst te vragen. Dan weet ik al hoe laat het is. Ze willen geld en er is altijd wel een reden die het moeilijk maakt om kortweg 'nee' te zeggen. Langs de andere kant heb je mensen waar je een zekere financiële relatie mee hebt, maar die je op de één of andere manier wel wilt helpen als ze in de problemen zitten, zoals mijn djembéleeraar. Zijn problemen laten je niet koud, maar hij komt bijna elke week met een verhaal op de proppen, het wordt wel hilarisch na een bepaalde tijd. Zo werd hij ervan beschuldigd iemands gsm te hebben gepikt. Hij heeft beslist de gsm vrijwillig terug te betalen, hoewel hij onschuldig is en het zich nauwelijks financieel kan veroorloven. Op het einde van de les blijft hij dan wat rond je draaien, totdat hij 5000 CFA vraagt om rijst voor zijn gezin te kunnen kopen. Ik geef hem gewoonlijk dan een voorschot op wat ik hem moet betalen voor de lessen.

Zolang je dat onderscheid maakt, zolang je weet wat je van iemand kan verwachten, kom je niet al te vlug voor verrassingen te staan en geraak je niet gedesillusioneerd. Ik ga nog altijd positief door het leven hier in Senegal. Ik probeer me uit benauwde situaties te werken met wat Senegalese humor en ik ben absoluut niet ongelukkig met de mensen die me hier omringen, zowel de 'echte' als de 'valse' vrienden. Het maakt het leven er des te boeiender op.

Kattenmagie

2007-09-03T14:59:00.000+02:00

Toen ik donderdagavond thuiskwam, glipte er een zwart katje de garage binnen. Het verstopte zich in de tuin, na tevergeefse pogingen om het te vangen. De bewaker gilde het zelfs uit toen het beestje hem in de vingers beet. Even later hadden mijn twee katers het wilde katje omsingeld en met behulp van een handdoek konden we het overmeesteren en in de vrije natuur laten. Zwarte katten zijn begeerd bij marabouts. Mijn bewaker vertelde dat ze het bloed en de pels gebruiken voor gri-gri's. "Als je zo'n gri-gri draagt ziet niemand je, ze maken je onzichtbaar. Marabouts betalen zelfs tot 100.000 CFA (150 €) voor een zwarte kat." Ah, waarom heb je het dan niet bijgehouden om het te verkopen, was mijn logische reactie. Maar dat kreeg Abdoulaye niet over zijn hart.

Vrijdag moest een belangrijke dag worden voor mijn twee katers. Ik bracht ze naar de dierenarts om ze te laten steriliseren. Ik had ze 's ochtends een kalmeermiddel gegeven en mijn coach kwam ze even later oppikken met haar auto. Met een ongerust hart liet ik ze achter in het bureau van de veearts, hij was er nog niet en het kalmeermiddel was nog niet volledig ingewerkt. Ze waren onrustig en keken me met bange oogjes aan. De kooi waarin ik ze had gestoken sprak hen allesbehalve aan. Uiteindelijk ben ik die dag verschillende keren gaan kijken of ze wel rustig waren: ik trof hen altijd slapend aan. Toen ik hen 's avonds na het werk ging afhalen, waren ze nog altijd zo vruchtbaar als voordien. De dierenarts was heel de dag niet komen opdagen en had hen dus niet kunnen opereren. Misschien ga ik hen dan toch maar in Dakar laten opereren… want ook al komt de dierenarts opdagen, hij is vooral gespecialiseerd in 'grotere' dieren, zoals koeien, paarden, geiten en schapen. Ook logisch, aangezien Senegalezen zelden geld zouden uitgeven voor een kat of hond die ziek valt. Je moet Europeaan zijn om met je huisdier naar de arts te gaan. Sommigen laten zelfs een veearts overkomen uit Dakar, kassa kassa!

Geld achterna in Liberia

2007-08-20T10:58:00.000+02:00

"Dat is lang geleden!" riep ik naar mijn bevriende gendarme toen hij zonder uniform (lees: in normale kleding) mijn bureau binnen stapte. "Ik vertrek naar Liberia en zat in Thies voor de voorbereiding van de missie", vertelde hij me. Ik was een beetje overdonderd. "Oh, ga zitten en leg me eens rustig uit wat je juist allemaal gaat doen." Hij vertelde me dat hij een jaar naar Liberia gaat onder VN-vlag. "Ik ga het geld achterna", gaf hij me eerlijk toe. "Want VN-missies verdienen goed." Maar de familie blijft in Kaolack. Ik begon te rekenen… "Dan zien we elkaar nog wel voor het einde van mijn contract in 2008." Ik vind het best wel griezelig om hem te zien vertrekken naar een conflictgebied.

Op doktersbezoek

2007-08-17T10:55:00.000+02:00

Ik ben de laatste dagen verschillende keren op doktersbezoek geweest. Ik kamp al een aantal dagen met een branderig gevoel bij het plassen en ik ben donderdagochtend naar het regionale laboratorium geweest voor een aantal tests. Voor de vaginale analyse moest ik me afzonderen in een klein lokaaltje vlak naast de consultatieruimte, achter een deur die niet volledig sloot en onderworpen aan de grillen van een norse laborante. Hup, broek uit en het verroeste en vuile bed op!

"Tu est mariée?"
"Non"
"Tu as déjà fait des rapports sexuelles?"
"Oui"
"Combien?"
"Euh… plusieurs"

Ondertussen had de laborante haar werk gedaan en was ze al verdwenen. Ze kwam terug met een opvangbuisje voor mijn urine. Sinds een uur was ik niet meer naar het toilet gegaan, maar ik had veel water gedronken en mijn blaas stond op barsten. Ik haastte me naar het toilet achter het labo om het staaltje te vullen.

Enkele uren later had ik al de resultaten van de vaginale analyse, op de resultaten van de urinetest is het nog wachten tot maandag. Ik spoedde me naar het regionale ziekenhuis, op zoek naar de gynaecologe die de dokter me had aangeraden in zijn afwezigheid. Ze was er gedurende heel de dag niet en haar collega zat in vergadering. De pijn begon zich op te stapelen in mijn rug en onderbuik en mijn oren en hoofd gloeiden. Ik kon echt niet nóg een dag wachten. Ik ben uiteindelijk naar een privé-ziekenhuis gegaan, waar de dokter me na tien minuten ontving en een aantal antibiotica voorschreef. Maandag moet ik terug met de resultaten van de urinetest. Sinds ik de antibiotica neem, kan ik normaal functioneren. Niet 'om de vijf botten' naar het toilet lopen, niet ineenkrimpen van de pijn op het toilet, geen vijf keer uit mijn bed 's nachts… Blijkbaar gebeuren dergelijke infecties hier wel vaak, voor mij is het de eerste keer dat ik zoiets ervaar.

Invasie der vliegen

2007-08-16T10:54:00.000+02:00

Zzzzoeeeemm! Het is dezer dagen voor de inwoners van Kaolack een onmogelijke opdracht geworden om rustig hun maaltijd te nuttigen, laat staan een mango te eten of een frisse cola te drinken. Mijn terras in Kahone blijft niet gespaard, in de kortste tijd word ik omsingeld door een hele kolonie vliegen. Ze houden vooral van mango's en voor mezelf is het al niet gemakkelijk om deze sappige vrucht te eten: het oranjekleurige sap druipt van mijn mond en handen en probeer dan maar eens al de vliegen op afstand te houden! Het regenseizoen is begonnen en daarmee ook de invasie der vliegen en kikkers…

Een dochter die wil trouwen

2007-08-14T10:50:00.000+02:00

In Senegal kan een man niet zomaar een vrouw huwen. Hij moet de goedkeuring hebben van de ouders van het meisje. En daarnaast moet hij ook een hoop (financiële en materiële) middelen op tafel gooien. Maar vooreerst moet hij zich een weg banen langs de familie van zijn aanstaande vrouw. En dat is geen sinecure, ik heb het onlangs van dichtbij meegemaakt.

"Mijn dochter wil trouwen", zei een vriend me onlangs. "Wat?" Ik verschoot me een ongeluk. Zijn oudste dochter is volop aan het studeren aan de universiteit in Dakar, maar ze wil zo vlug mogelijk huwen, al haar vriendinnen stappen in het huwelijksbootje. "Zolang ik niet gehuwd ben, denken ze dat ik er verschillende vriendjes op na houd", vertelde ze haar vader. Er zijn inderdaad niet weinig Senegalese meisjes die het bed delen met verschillende mannen, maar zij is niet zo. En haar ouders vrezen dat ze haar studies niet zal afmaken als ze nu al huwt. Ik had ook diezelfde vrees. Het was dus een veto en die beslissing werd door de hele familie genomen, inclusief de nonkels en tantes. Het bracht een hele discussie onder de familie op gang en sommigen vreesden dat ze bij een veto niet veel later zwanger zou worden om de jongen alsnog te kunnen huwen. Uiteindelijk was het verdict het volgende: wacht nog één jaar, tot je studies gedaan zijn. Als de jongen echt van haar houdt - en dat is maar de vraag - kan hij gerust een jaar wachten. "Het is in elk geval een goede huwelijkspartij, hij heeft een goede job en een goed salaris…" Daar zijn vader en dochter het over eens. Laten we hopen dat er ook nog wat liefde is!

Nog een jaartje erbij

2007-08-01T17:39:00.000+02:00

Maandag is dan eindelijk het verlossende antwoord uit Brussel gekomen: ja, wij keuren de verlenging van jouw contract goed. Na een evaluatie en overleg op het Senegalese niveau met de partner, was het wachten op het besluit van de BTC-zetel in Brussel. Mijn contract wordt verlengd met één jaar, namelijk tot 15 oktober 2008. Het project waarin ik werk loopt af op 3 december 2008.

Het werk is boeiend en er staat nog veel op de agenda: het lanceren en opvolgen van de website, het verbeteren van de gegevensbank, het ontwikkelen van materiaal om de zichtbaarheid van het project te verbeteren etc. Ik voel me hier goed thuis, kortom er is niets dat me tegenhoudt om hier nog een jaar te blijven. Oké, oké, ik mis mijn familie en vrienden in België natuurlijk allemaal wel, inclusief de traantjes bij over en weer gereis, maar ik voel voortdurend de nood aan deze professionele en persoonlijke uitdaging.

Niet getreurd, in oktober zal ik een aantal weken in België vertoeven. Ik moet sowieso deelnemen aan een individuele debriefing in Brussel en ik neem dan ineens drie weken verlof.

Regen!

2007-07-22T16:55:00.000+02:00

Het regenseizoen heeft zich na lang wachten eindelijk ingezet met een aantal ferme buien, vooral ten zuiden van Kaolack. Toen ik donderdagochtend een kijkje ging nemen naar de sanitaire werken van het project in Kohel, kleefde de modder aan mijn schoenen. De terreinwagen moest zich een weg banen door enorme plassen vol kikkers en modderige wegen. Overal zie je mensen op het veld die pindanoten en graan zaaien, na het regenseizoen wordt dan de oogst binnengehaald. Zelf ben ik volop bisap (hibiscus) aan het aanplanten in mijn tuin. Kaolack is nog vrij goed gespaard gebleven van de regen. Af en toe zijn de regenwolken heel dreigend, maar ik herinner me tot hiertoe nog maar twee ferme buien.

Ik ben de laatste tijd heel veel onderweg geweest. Na mijn weekje verlof in de Casamance ben ik twee keer naar Dakar geweest voor het werk. De eerste keer viel in een weekend en ik heb mijn verblijf in Dakar toen verlengd met een bezoek aan de familie van Maurice in Thies op zondag. Ondertussen heb ik al zo'n twee weken nieuwe buren in Kahone: Melanie en Audrey, BTC-vrijwilligers op het gezondheidsproject in Kaolack. Vanaf volgende week gaan we samen Wolof-lessen volgen bij een privé-leerkracht, dan kan mijn Wolof eindelijk eens uit het slop geraken.

Vrijdagmiddag ben ik voor de tweede keer bij de familie van een bevriende gendarme gaan eten. Hij komt dagelijks langs op het project en onlangs is zijn huis in de regio van Diourbel tot op de grond afgebrand. Eén van mijn Senegalese collega's maakte wel een zeer bizarre opmerking: "Ga er nooit meer eten, hij is Peul en hij kan in samenzwering met zijn vrouw iets in je eten mengen zodat je hem nooit meer verlaat." Ik verschoot en zei dat ik vertrouwen in hen had. "Vertrouw nooit een Peul, hij zal er alles aan doen om met je te trouwen." Ik vroeg wat voor mysterieus product mij zou kunnen overtuigen om met hem in het huwelijksbootje te stappen. "Je weet wel, maraboutisme." Oh ja, weer die magie van de marabouts…

Kassoumay Casamance!

2007-07-14T16:47:00.000+02:00

Dinsdag 26 juni stond ik vol spanning te wachten aan de uitgang van de luchthaven in Dakar. De bewakers hadden me al achter de rekken gejaagd, zo nieuwsgierig stond ik te kijken naar de vliegtuigpassagiers die hun bagage door de scanner haalden. Ik zou drie Vlaamse meisjes van de luchthaven halen, één ervan was een heel goede vriendin die ik op de universiteit heb leren kennen, een ander had ik al eens gezien en de derde… dat was een volledig raadsel! Het waren vriendinnen van Joke en ik stond te popelen om hen te (her)zien. Ik had die dag na het werk een taxi brousse naar Dakar genomen en stond mijn gasten iets na middernacht op te wachten aan de luchthaven. Het was een fijn weerzien met Joke, we liepen elkaar na zeven maanden nog eens in de armen.

De volgende ochtend namen we een taxi brousse naar Kaolack, daar konden de dames eerst wat acclimatiseren aan hun nieuwe omgeving. Ze barstten regelmatig in lachen uit door het Afrikaanse "débrouillisme" en de chaos van de Senegalese hoofdstad. Ze stonden versteld te kijken hoe ik voortdurend met de taxichauffeurs onderhandelde en straatverkopers van me af hield. "Kijk maar goed, als jullie alleen op pad gaan zullen jullie je plan moeten trekken", grapte ik dan.

Ze pasten zich vlug aan aan de Senegalese omgeving en merkten een aantal lokale gewoontes bij me op, vooral op taalgebied. Afrikaans Frans, toonhoogteveranderingen, "ieeeeee" en "wooo"… En dan de gewoonte om alles rustig aan te doen. "Je bent trager geworden", zei Joke. Ja? Inderdaad: veel rond de pot draaien vooraleer tot de kern van de zaak te komen. Maar voor de rest was alles nog dik in orde met me, aldus de drie meiden. 't Is maar dat ik het weet hé. En dat buikje… "Dat is ook van hier", grapte Joke.

Zaterdagochtend vertrokken we naar Dakar, waar we direct de overzetboot naar Gorée namen. Het was lang geleden, sinds het bezoek van mijn ouders, maar het deed deugd om nog eens op Gorée te komen. We werden met open armen ontvangen door de gastvrije Loulou in zijn gezellig hotelletje. De zeebries, het rustige leven op Gorée en een fris pint luidden mijn weekje verlof in. Een week die vooral gekenmerkt zou worden door vrouwenpraat en -gegiechel, maar dat deed oh zo deugd.

Zondagnacht sliepen we terug op het vasteland en maandag vertrokken we in een krakkemikkige huurauto naar Lac Rose. Toen de achteruitkijkspiegel onderweg naar beneden donderde, geraakten we niet meer bij van het lachen. Eerst konden we de motor van de auto niet uitzetten toen onze gids wilde tanken, achteraf bleek dan dat we de knop van de vier pinkers moesten indrukken. Ziet iemand het logische verband? We geraakten heelhuids aan het schildpaddendorp nabij Rufisque en Lac Rose, de eindmeet van de rally Parijs-Dakar. We lieten onze lichamen drijven op het meer met een roze algenschijn en zwavelgeur. Het leek wel olie op je lijf, zo zacht voelde het water aan. De toeristische bedrijvigheid tekende zich scherp af tegen de dagelijkse realiteit van de werkers die zout winnen in het meer. Ze smeren zich in met beurre de carité om uitdroging van hun huid door het zoute water te vermijden. Ze lopen heel de dag in en uit het water, sommigen staan er tot hun middel in. En tegen ons zei de gids: "Niet langer dan een kwartier in het water blijven!"

Dinsdag leidde ik mijn vriendinnen rond in Dakar, langs alle geuren en kleuren van marktjes, en 's avonds namen we de overzetboot naar Ziguinchor. Ik was enorm nieuwsgierig naar dit zuidelijke deel van Senegal, dat op zoveel vlakken verschilt met het gedeelte boven de Casamance-rivier. Er is veel meer groene begroeiing en de bewoners behoren voornamelijk tot de christelijk/animistische Diola-etnie. Na een nacht varen kwam de Willis, de opvolger van de vergane Djoola, aan in Ziguinchor. De aanblik van de stad gaf ons direct een tropisch gevoel, het deed me meteen denken aan de dorpen en steden die ik op het Latijns-Amerikaanse platteland heb bezocht. We werden direct belaagd door jongens die ons wilden gidsen en ondanks een duidelijk "nee" ons overal bleven volgen. Dat ongemakkelijke gevoel zou pas buiten Ziguinchor van ons afvallen, toen we rustigere oorden opzochten. Wat de komst van toeristen allemaal niet losweekt… "Zoek werk!" riep onze taxichauffeur naar een opdringerige gids die ons volgde (en dus niet gidste!) tot aan de garage routière.

We sliepen in een hotel aan de oever van de Casamance-rivier, niet ver van het huis waar Maurice een gedeelte van zijn jeugd en (voetbal)carrière heeft doorgebracht. Hij vertelde me langs de telefoon dat twintig jaar geleden vlak naast het hotel een aanval door de rebellen plaatsvond, op de aanlegsteiger van waaruit pirogues naar Affiniam vertrekken. De streek rond Ziguinchor wordt nu als een veilige streek beschouwd, maar in de buurt van Bignona vinden nog regelmatig aanslagen plaats: auto's worden overvallen door bandieten die nog nauwelijks een ideologische zaak voorstaan en ze deinzen er niet voor terug om passagiers te vermoorden. Toen de kinderen van Maurice in Ziguinchor niet meer konden slapen en getraumatiseerd waren door het voortdurende geluid van kogelschoten, heeft hij zijn familie naar Thies gehaald.

Donderdag gingen we met een pirogue naar het eiland Djilapao en het dorpje Affiniam, verstopt tussen de mangroven. We ontdekten er de traditionele bouwstijl van de Casamance: cases à étages (huizen met een verdieping) en cases à impluvium (verschillende kamers komen uit op een gezamenlijke ronde koer, waar de regen wordt opgevangen en het gat in het dak voor licht zorgt). De rijstvelden in de dorpen lagen er nog dor bij, het had nog niet veel geregend.

Vrijdag vertrokken we naar Oussouye, waar we sliepen in een gerestaureerde case à étage. De volgende dag vertrokken we vroeg met onze gehuurde fietsen naar Mlomp. We hadden al direct een platte band, maar dat probleem was vlug opgelost. Na een uurtje fietsen (10 km) tussen koeien en apen kwamen we aan in Mlomp, waar we onder de heilige baobab doorwandelden om twee uur later aan te komen in Pointe Saint Georges, aan de Casamance-rivier. De wandeling van 10 km bracht ons langs rijstvelden, mangroven en bossen. We zijn slechts één keer van het pad afgedwaald maar hebben ons dankzij een voorbijganger vlug kunnen herpakken. We werden vriendelijk ontvangen door de inwoners van "Ponta", die ons uitnodigden op verse kokosnoten (recht uit de palmboom!) en een lekkere alcohol, ingevoerd uit Guinée-Bissau. Toen we 's avonds voor het donker terug aankwamen in Oussouye, de één wat roder dan de ander maar allemaal vol stof en zweet, verwenden we onszelf op een voetenmassage. Het was een mooie afsluiting van onze Casamance-trip.

Zondag keerden we terug naar Ziguinchor om de boot naar Dakar te nemen en vervolgens de auto naar Kaolack. Ik moest maandag werken, mijn drie vriendinnen vertrokken woensdag naar Saint Louis, zonder mij. Dinsdagavond hebben we vol glorie afscheid genomen in het hotel Le Relais, met een verjaardagstaart voor Joke, die woensdag haar verjaardag zou vieren. Woensdagochtend vertrok ik met traantjes naar het werk om me weer in de dagelijkse routine te werpen. De afwezigheid van Joke, Goedele en An werd vlug opgevuld door Senegalese vrienden die klaagden dat ze me al zo lang niet gezien hadden…

Pays Bassari: een ander Senegal

2007-06-19T11:02:00.000+02:00

Een 4x4, een koffer vol mango's en veel goede moed: dat waren de ingrediënten om onze reis naar Nafadji, een dorpje zo'n veertig kilometer ten zuidoosten van Kedougou, aan te vangen. Ik kon de uitnodiging van Danfakha, één van mijn collega's, niet naast me neerleggen om zijn dorp te bezoeken in het uiterste zuidoostelijke puntje van Senegal, een duimbreed verwijderd van de grens met Mali en Guinée. Zijn naam is zeldzaam in de Sine Saloum, maar in zijn dorp heet de helft Danfakha en de andere helft Dansokho. Men spreekt de andere uit respect altijd aan met de achternaam. In Pays Bassari, de streek rond Kedougou, spreekt men niet Wolof maar Malinké. Het lijkt wel een ander land: heuvelruggen die je omringen, uitgestrekte wouden, rivieren, dreigende donderwolken. De hutjes zijn niet vierkant maar rond. Ik vulde mijn longen opgelucht met verse berglucht.

Dinsdag vertrok ik bij het ochtendkrieken met Danfakha, zijn vrouw, zijn broer en chauffeur Waly naar Nafadji, een tocht die pas zou eindigen om 21u 's avonds. We legden meer dan 600 kilometer af, over een weg die tussen Kaolack en Tambacounda meer gaten telt dan een Gouda-kaas. Een week later zou ik de Italiaanse consul tegenkomen, die me verheugde met de boodschap dat de putten weldra tot het verleden zullen behoren. Italië start samen met Senegal een project dat de weg tussen Kaolack en Tambacounda moet herstellen… met geld van de Europese Unie. Dat herstel is economisch broodnodig. Niet alleen snijdt het een belangrijke regio af van de rest van Senegal, maar het maakt ook de handel tussen Senegal en Mali tot een queeste. Vrachtwagens die hun lading afhalen in de haven van Dakar rijden via Kaolack en Tambacounda naar Bamako, een helse rit door de staat van de weg.

Na een vermoeide dagrit kwamen we aan in het dorpje van Danfakha. Straatverlichting op basis van zonne-energie en de verlichting van enkele boetiekjes zijn de enige lichtbron in het dorp, naast de enorme hoeveelheid sterren uiteraard. Geen elektriciteit, geen gsm-masten, één telefoon voor het hele dorp. Het hele dorp haalt zijn watervoorraad aan de bron op het centrale plein. Ik waste me bij het licht van een petroleumlamp en de volgende ochtend zag ik hoe kort de rieten afsluitingen van de douche waren... Ik moest me bukken om niet "ontdekt" te worden door de spelende kinderen. Maar het heeft niet gebaat: "Toubab, toubab!", hoorde ik in de verte. Gelukkig had ik me reeds gewassen en ik trok vlug mijn kleren aan. De volgende dagen konden de eventueel bespionerende blikken me niet veel schelen, ik zweette me 's nachts kapot en er was niets zaliger dan 's ochtends in de prille zonnestralen en de zwoele bries het water op mijn lijf te laten opdrogen.

De volgende dagen liet ik me meeslepen in het dorpsleven. Eerst en vooral moesten we in een dorpje op een boogscheut van de grens met Guinée en Mali een aantal artiesten afhalen. We hebben er twee uur over gedaan om het dorp te bereiken: kronkelende zandwegen over heuvels, door droogstaande rivieren… het is een hels karwei om deze weg af te leggen tijdens het regenseizoen. De bewoners hadden al stenen klaargelegd aan de kant van de weg om putten op te vullen. De eerste regen viel die nacht. Het bracht verfrissing en een heerlijke bosgeur. Toen het even droog was begon het dorpsfeest. Iedereen had zich verzameld op het centrale plein. In een kring keken de dorpsbewoners naar de gemaskerde Diallonké-dansers, die dansten op het ritme van djembé's en een tama. Een kampvuur zorgde voor een mystieke sfeer, maar was vooral bedoeld om de djembé's te stemmen: als je hen even voor het vuur houdt dan weerklinkt het opgespannen schapenvel stukken beter. Die nacht viel ik in slaap op het ritme van regendruppels die afketsten op de dakplaat van mijn slaapkamer.

Het dorpsfeest duurde nog tot donderdagavond en was in feite pas mogelijk door een geoliede organisatie. De mannen van het dorp hadden zich vooraf verzameld bij het dorpshoofd om de praktische gang van zaken te regelen. De jongeren zouden de zeven universiteitsstudenten van Nantes opvangen, de vrouwen zouden hen van eten voorzien. Want ons bezoek viel samen met het bezoek van enkele Franse studenten, die naar gewoonte ieder jaar het dorp voorzien van een aantal noodzakelijke spullen. De universiteit stuurt sinds zeven jaar ieder jaar een andere delegatie studenten, die al een hoop materiaal hebben meegebracht: voetbaltenues, een heus voetbalterrein, een stereoketen, medisch materiaal… Dit jaar hadden ze vooral schoolmateriaal en een computer mee. Uit dankbaarheid en als verwelkoming had het dorp een driedaags feest georganiseerd voor de studenten.

Danfakha leidde me rond in het dorp, waar iedereen wel familie van iedereen leek, we brachten een bezoek aan het huwelijksfeest van één van de dorpelingen en we bewonderden het hoofd van een antilope die een dorpeling van de jacht had meegebracht. Heel het dorp heeft die dag trouwens antilopenvlees gegeten. Het dorpsleven ging zijn gangetje. De vrouwen brachten de meeste tijd door rond het kookvuur, de mannen passeerden van hut tot hut om een praatje te slaan. Jongeren raasden voorbij op een fiets, ook vrouwen met een baby op hun rug (!), blitse goedkope moto's uit Guinée passeerden meermaals de revue… Ik stelde me meer dan eens de vraag of ik wel in Senegal zat. Het is een feit dat de Malinké's heel dicht bij de Malinese cultuur staan, ze verstaan elkaar ook zonder problemen. Ik heb genoten van deze andere kant van de Senegalese cultuur en hoewel ik verheugd was zaterdag terug te keren naar mijn oude vertrouwde huis in Kahone, heb ik de laatste avond uren naar de sterrenhemel liggen kijken met een gelukzalige glimlach op het gelaat. Aan vallende sterren geen gebrek…

Hogere machten

2007-06-02T19:44:00.001+02:00

"Je hebt een nieuwe ring", merkte ik op. Het was een zilveren ring. Maurice draagt ook zo'n ring en volgens hem biedt het bescherming tegen "verschillende dingen". Balla was op bezoek geweest bij een marabout en hij had hem opgedragen een zilveren ring en een zilveren armband te zoeken. Ik zweeg. Ik vraag me af in hoeverre iets materieels als een ring of armband bescherming kan bieden tegen een hogere macht. De volgende dag viel het me harder op dan anders: de collega's op het werk droegen bijna allemaal dezelfde ring en armband…

En dan hebben we de Afrikaanse magie. Ik frons mijn wenkbrauwen bij dergelijke verhalen maar volgens Moussa bestaat het wel echt. Toen ook de Belgische stagiaire Mathieu, die nu terug in Europa zit maar bijna heel zijn leven in Afrika heeft gewoond, de verhalen van Moussa bevestigde, frons ik mijn wenkbrauwen al een pak minder. Ze vertelden over voorwerpen die bewogen op het ritme van traditioneel gezang en tamtamgeroffel, over mensen die in trance geraakten en in aanraking kwamen met een hogere macht.

6u: 29°; 15u: 40°

2007-05-30T15:17:00.000+02:00

Volgens Joe van Le Relais zijn we gespaard gebleven van de ergste warmte: "Vorig jaar was het afzien, dit jaar hebben we niet dezelfde hitte gekend." Iedereen kijkt uit naar de regen, die binnenkort met tonnen uit de hemel zal vallen. De dagen zijn hoe langer hoe meer bewolkt, er hangt meer vochtigheid in de lucht. Maar gisteren heb ik tijdens de middag toch serieus zitten puffen: 40 graden om 15u. En gisterochtend om 6u toonde de thermometer 29 graden...

Huisrondleiding

2007-05-30T15:11:00.000+02:00

Met dit filmpje toon ik jullie mijn huis in Kahone. Een korte, vlugge rondleiding met als hoofdpersonages: Josti, Mimi en Frodo. Bewaker Laye hoor je op de achtergrond praten, hij staat buiten voor de poort.

Familiebanden en financiële druk

2007-05-28T22:04:00.000+02:00

Moussa keek me aan met een bezorgde uitdrukking op zijn gezicht. "Ze hebben me gebeld vanuit Mali", zei hij. Een aantal maanden geleden hadden ze hem ook gebeld met de boodschap: "Je moet onmiddellijk geld naar Mali sturen, het is dringend!" Na lang aandringen vertelden ze hem dat zijn tante geopereerd moest worden. Hij heeft geld opgestuurd en de operatie is goed verlopen. En toen belde zijn stiefmoeder: "Ik heb geld nodig voor je stiefzusjes." Hij begrijpt er niets van. "Ik heb hun schoolgeld betaald, ik heb geld gegeven voor schoolmateriaal. Wat wil ze nog meer?" Hoewel Moussa in Senegal werkt, is zijn stageloon niet voldoende om aan ieder familielid in Mali geld te geven. Ze vragen bedragen die hetzelfde zijn als zijn maandloon. Familiebanden zijn heel belangrijk in Afrika. Zo staan de familieleden die werken in voor al de rest die niet werkt. Het vormt een zware last op de schouders van zij die werken.

"Ook al werk je niet, als ze weten dat je in het buitenland zit word je continu opgebeld", zegt Lamine, mijn Malinese buurjongen die nog studeert en dus geen inkomen heeft. Kantoren die geld versturen naar het buitenland, zoals Western Union, zijn een bloeiende sector in Afrika. Het is bovendien geweten dat emigranten uit ontwikkelingslanden die de oversteek overleefd hebben, vanuit het Noorden veel geld opsturen naar hun thuisland. Wat de geëmigreerde Senegalezen opsturen naar hun familie, is goed voor 10 procent van het Senegalese BNP. Het totale bedrag dat emigranten opsturen naar het Zuiden bedraagt overigens meer dan de officiële ontwikkelingshulp van Noord naar Zuid.

Niet alleen Western Union profiteert van de sterke Afrikaanse familiebanden, ook gsm-operatoren springen in op de behoeften van hun klanten. Een voorbeeld: Balla wordt bijna dagelijks 'gebeept' door zijn broer, die wil dat hij hem krediet toezendt. Met een bepaalde code, gevolgd door het telefoonnummer van de ontvanger en het bedrag, kan je in 5 minuten krediet doorsturen naar een andere gsm. Uiteraard rekent de gsm-operator hiervoor een kleine commissie aan.

Dagelijks wagen Senegalezen in een pirogue de oversteek naar Europa en dagelijks vind je in de kranten berichten over verdronken gelukzoekers. Iedereen kent wel iemand die de oversteek al dan niet met succes geprobeerd heeft. Ook het project PARPEBA komt hiermee in aanraking: op een bepaalde dag was de conducteur, die twee keer per dag het water naar boven in de watertoren pompt, van een ASUFOR verdwenen. Niemand heeft nog iets van hem gehoord. "Hij heeft de oversteek gewaagd, maar we weten niet of hij het gehaald heeft", zei één van de leden van de gebruikersvereniging. Om een cijfer te geven: vorig jaar probeerden meer dan 30.000 Afrikanen de Canarische Eilanden illegaal te bereiken, onder wie 14.000 tot 18.000 Senegalezen.

Mbalax

2007-05-28T14:53:00.000+02:00

Een collega danst mbalax tijdens de personeelsuitstap naar Foundiougne. De dans wordt gekenmerkt door zijn 'climatiseur-ventilateur' gehalte: zwaaien met de benen!

Sénégal, what's in a name

2007-05-22T20:22:00.000+02:00

Een populaire verklaring voor de naam van het land dateert uit de koloniale periode. Portugese zeevaarders zouden bij de monding van de huidige Sénégal-rivier aan lokale vissers de naam van de rivier gevraagd hebben. De Portugezen wezen daarbij in de richting van de rivier, de lokale vissers dachten dat ze naar hun bootje wezen en antwoordden in het Wolof: "Suñu gal", wat "onze boot" betekent. Sindsdien noemden de Portugezen de rivier en later ook het omringende land Sénégal.

Een beknopt ABC van Senegal

2007-05-22T11:04:00.001+02:00

Accidents
Langs de weg vind je wrakken van wat ooit een vrachtwagen of car rapide was. In Dakar vind je car rapides die in een grote put gereden zijn en verticaal met hun gat omhoog liggen. Je vindt slachtoffers van een aanrijding tussen twee brommers, een bus die een voetganger heeft meegesleurd… Op vlak van verkeersveiligheid is Senegal een ramp. Dat heeft verschillende oorzaken. De wegen zijn soms in erbarmelijke staat en auto's wijken uit voor putten zonder ook maar in hun achteruitkijkspiegel te kijken (als die er al is). De auto's zijn in erbarmelijke staat, overgebracht vanuit Europa en opgekalefaterd met het Afrikaanse 'débrouillisme' dat Senegal rijk is. De auto's gaan nog decennia mee. Senegal heeft nu wel de import van oude auto's verboden, juist omdat ze de oorzaak zijn van veel ongevallen. Onlangs werd nog een taxi brousse verpletterd onder een vrachtwagen, op weg naar Kaolack. De hele stad was in rouw, scholen en café's sloten hun deuren, één van de overledenen was een gerespecteerde leerkracht. Ik vermijd om 's nachts te rijden, omdat vele auto's geen lichten hebben en overstekend wild of een voetganger je kunnen verrassen. Mensen steken de straat over zonder te kijken, kinderen kunnen vanuit elke hoek opduiken… Veel claxonneren en niet te snel rijden is aanbevolen! Defensief rijden? Wa's da? Daar hebben ze in Senegal niet van gehoord. Op de weg geldt de wet van de sterkste: vooral niet stoppen aan een kruispunt of je moet lang wachten en Senegalezen hebben geen geduld. Taxi's en brommers werpen zich in het verkeer, de andere zal wel stoppen… soms stopt hij niet en is er een aanrijding die het verkeer lam legt, al dan niet met gewonden of doden.

Baobab
De baobab is heilig voor de Senegalezen en wordt nooit gekapt. Als je een huis wilt bouwen waar een baobab staat dan verplaats je het huis, niet de baobab. Als gevolg zie je nog enorm veel baobabs in Senegal. De kaste van griots - rondtrekkende troubadours en vertellers die werden gevreesd om hun scherpe tong - begroeven hun voorouders in de holte van de immense stam. De boom draagt vruchten (apenbrood) waarvan de lokale drank 'bouye' gemaakt wordt.

Baye fall
De baye fall dragen zichtbaar een grote talisman met de afbeelding van hun marabout op zich. Ze zijn duidelijk herkenbaar: naast de talisman hebben ze dreadlocks en kleden ze zich in veelkleurige aan elkaar gelapte stoffen. Ze bidden niet en delen alles, ze vragen de voorbijganger vaak om een liefdadigheidsbijdrage aan hun gemeenschap. Er wonen verschillende baye fall op het eiland Gorée. Je vindt ze 's avonds op de heuveltop: ze drinken thee, roken wiet en spelen djembé. Niet iedere Senegalees apprecieert hun manier van leven.

Clando's
Ze zijn soms in slechtere staat dan de geel-zwarte taxi's, maar ze zijn minder duur. De clando's rijden undercover rond in Dakar en pikken onopgemerkt mensen op langs de weg. Ik herken ze niet, mijn Senegalese vrienden zien ze van ver aankomen. In bepaalde banlieues (buitenwijken) van Dakar zijn de clando's duidelijk herkenbaar: witte Deux Chevaux die hun beste tijd gehad hebben.

Chantiers
Het levenswerk van president Wade kruipt als stof in je longen. Heel Dakar is een bouwwerf waar ik niet wijs uitgeraak maar de taxichauffeurs wel. Ellenlange zandpistes die elkaar kruisen, halfafgewerkte bruggen, putten waar af en toe een car rapide in belandt… Op bepaalde huizen is met graffiti een nummer gespoten: zij worden met de grond gelijk gemaakt om plaats te bieden aan de nieuwe (betaal)snelweg. Zo ook het huis van de nonkel van mijn Senegalese vriend Balla. Of hij dat niet erg vindt? "Mijn oom krijgt een vergoeding." Zolang het maar geld opbrengt… Verschillende kritische Senegalezen zeggen dat de president, die ouder is dan 80 jaar, iets tastbaar wil achterlaten voor hij definitief de politiek verlaat. Kwestie van dat men hem niet vergeet. Maar waar dient al dat betongeweld voor? De boeren op het platteland voelen enkel hun grommende maag omdat de prijs van de rijst tijdens zijn vorige legislatuur verdubbeld is.

Embouteillages
Wie "embouteillages" zegt, denkt daarbij direct aan Dakar. De hoofdstad van Senegal ligt op een schiereiland en wordt slechts door één weg verbonden met het vasteland. Tijdens de spitsuren kan je uren doen over enkele meters. Vaak worden de files veroorzaakt door krakkemikkige monsters op vier wielen: taxi's, cars rapides, camions… Ze vallen in panne en blijven daar staan totdat het probleem (platte band, motor) opgelost is. Het zijn de straatverkopers die profiteren van deze files, want wie wil niet proeven van de heerlijke cashewnoten en een krant lezen om de tijd te doden? En misschien ook een nieuwe set ondergoed kopen?

Etnieën
Senegal is een bonte verzameling van etnieën die tot op de dag van vandaag vreedzaam samenleven. Dat belet niet dat er verhalen en grapjes circuleren over een bepaalde etnie. Hieronder volgt een beschrijving van de belangrijkste bevolkingsgroepen.

Als er iets verdwijnt op het bureau dan wordt er al lachend gezegd: "Het zal wel weer een Peul zijn." De Peul, van oudsher nomaden die ongeveer 13% van de bevolking uitmaken, zouden grijpgrage handjes hebben. Je ziet ze langs de weg met hun kudde koeien (die vaak ook op de weg lopen, in Senegal geldt overal: "Opgelet, overstekend rund!") en vaak zie je een hele familie met zijn hebben en houden op enkele ezelkarren, op zoek naar een nieuwe plek om hun rieten hutten op te zetten.
De Wolof zijn met ongeveer 40% de belangrijkste etnie in Senegal. Door hun demografische dominantie vormt het Wolof de voornaamste voertaal op het werk en op de markt.
De Lébou, verwant met de Wolof, zijn steengoede vissers die zich indertijd op het schiereiland van Dakar hebben gevestigd.
De Sérèr maken 16% van de bevolking uit en leven vooral aan de Petite Côte en in de Sine Saloum. Vele Sérèr zijn christenen. Ik herinner me vooral de opmerking van een vriendin die Sérèr is: "Voor geen geld zou ik trouwen met een Peul. Dat wordt niet aanvaard binnen onze etnie. Ik had ooit een relatie met een Peul maar ik heb die beëindigd omdat mijn familie niet aanvaardde dat ik met hem uitging."
De Diola wonen hoofdzakelijk in de Casamance en zijn christenen of animisten (of beide). De Diola die ik ken zijn enorm gastvrij. Een coöperante die in de Casamance werkt, vertelde me dat ze altijd met haar personeel eet, terwijl dat in de Sine Saloum veeleer uitzonderlijk is. Je eigen potje koken wordt in de Casamance als egoïstisch beschouwd, je moet iedereen uitnodigen, ook je huispersoneel.
De Toucouleur vertegenwoordigen 10% van de bevolking en wonen voornamelijk in de vallei van de Senegal-river. Het zijn nomaden.
De Mandingo wonen vooral in het Oosten van het land en er vallen verschillende verwante etnieën onder, zoals de Bambara en de Malinké. Het is een van de belangrijkste bevolkingsgroepen die over heel West-Afrika verspreid is.

Gebed
Het islamitische gebed vindt op verschillende ogenblikken per dag plaats. Het vroegste gebed begint om 5u 's ochtends en het laatste gebed om middernacht. De gelovige ondergaat een flinke wasbeurt vooraleer hij bidt: hij wast zijn handen, voeten, hoofd… en achter de oren. De imam roept door zijn luidsprekers op tot het gebed. In het begin bezorgde me dat slapeloze nachten, maar ik was er vlug aan gewend. Op het werk beleef ik vooral het gebed van 14u en 17u. Mijn islamitische collega's rollen op dat uur het tapijt uit om te bidden. Het voorlaatste gebed vindt plaats om 20u. Niet elke moslim bidt vijf keer per dag, er zijn er zelfs die enkel bidden op belangrijke momenten zoals Tabaski (slachtfeest). Moslims mogen normaal geen alcohol drinken en varkensvlees eten, maar ook daar zijn uitzonderingen te vinden.

Huwelijk
In Senegal kiest niet iedere vrouw met wie ze trouwt. Vaak is het een beslissing van de ouders en vaak vindt het huwelijk binnen dezelfde familie plaats. Er bestaat een heuse huwelijksmarkt. Wanneer de ouders beslissen dat de tijd rijp is om hun dochter uit te huwelijken, passeren verschillende huwelijkskandidaten de revue. De ouders, al dan niet in samenspraak met de dochter, beslissen wie de aanstaande bruidegom wordt. De bruidegom moet vervolgens in zijn zak tasten en een cadeau geven aan de ouders van zijn aanstaande vrouw, dat kan geld zijn of iets materieels, zoals meubelen of koeien. Hij moet ook alles of een flink deel van het huwelijk financieren. Kortom: om te trouwen moet een man over voldoende financiële middelen beschikken. Wanneer een koppel trouwt voor de wet, moet de man kiezen voor monogamie of polygamie. Wanneer hij kiest voor polygamie kan hij nog drie andere vrouwen huwen in de toekomst. Verschillende vrouwen huwen is niet evident, de man moet over de nodige financiële middelen beschikken om hen te kunnen onderhouden. Bij meerdere vrouwen bestaat er een beurtrol, de man brengt bepaalde nachten door bij de ene vrouw en andere nachten bij de andere vrouw(en). Het religieuze huwelijk wordt echter als het belangrijkste huwelijk beschouwd en sommigen trouwen zelfs niet voor de wet. Het islamitische huwelijk voltrekt zich in de moskee, in aanwezigheid van de getuige van elke partij. Indien het koppel achteraf wil scheiden dan volstaat de goedkeuring van de getuige van de persoon die de scheiding aanvraagt.

Islam
De islam speelt een belangrijke rol in de Senegalese maatschappij, ongeveer 90% van de bevolking is moslim. De grootste broederschap is die van de Tidianen, met ongeveer 50% van de Senegalese moslims. De grootste feestdag van de Tidianen is de Gamou, wanneer de geboortedag van de profeet Mohammed wordt herdacht. Tienduizenden gelovigen trekken dan naar Tivaouane. De broederschap van de Mouriden telt ongeveer 35% van de moslimbevolking, ze is hechter gestructureerd en fanatieker. Ze is gevestigd in Touba, de belangrijkste moslimstad van het land. De Magal, de herdenking van de ballingschap in 1895 van oprichter Ahmadou Bamba in Gabon door de Franse kolonisatoren, is de belangrijkste dag van het jaar voor de Mouriden. Op die dag gaan bussen vol gelovigen naar Touba.

Marabouts
Je hebt er echte, je hebt er valse. Feit is dat ze een belangrijke positie innemen in de maatschappij, zowel op religieus, sportief als politiek vlak. De grote lutteurs hebben bijna allemaal een marabout waarbij ze te rade gaan voor een wedstrijd. Het zijn religieuze moslimleiders die het straatbeeld domineren. Hun afbeelding vind je overal terug: in eettenten, op brommers, in taxi's en cars rapides, in het bureau van een collega, in de slaapkamer van een Senegalese vriend… Als je gsm gestolen wordt dan ga je best langs een marabout, hij kan via een onzichtbare kracht de dief ertoe verplichten de gsm terug naar zijn eigenaar te brengen. Er zijn kwakzalvers, valse marabouts, die misbruik maken van het geloof van de mensen en enorme sommen geld vragen om een probleem op te lossen. Elke dag verschijnt er wel een artikel in de krant van een brave moslim die opgelicht werd door een marabout. De marabouts hebben een grote schare talibé's, jonge volgelingen die in ruil voor koranlessen voor de marabouts werken. Vaak komt dit neer op het inzamelen van geld op straat. Kaalgeschoren kinderen in uitgerafelde kleren en veel te grote T-shirts bedelen met een leeg tomatenblik om geld en eten. De marabouts hebben ook het particulier openbaar vervoer (cars rapides) in handen.

Onzichtbare krachten
De Senegalese bevolking gelooft hard in onzichtbare krachten, die zich uiten in dromen, natuurverschijnselen en onverklaarbare (straffende) ziekten. Nicolas Mennheim, één van de grootste Senegalese zangers die bij de salsaband Africando zong, was op een dag zijn wondermooie stem kwijt. "Een onzichtbare kracht," meent Balla en hij is niet de enige die er zo over denkt. Een van de beste dansers van Dakar overleefde een auto-ongeluk en kan niet lopen zonder krukken. Volgens Balla had iemand via een marabout een fetisj tegen hem uitgesproken. "De mensen hier zijn tot alles in staat," zegt hij. Zelf heeft Balla al verschillende onzichtbare krachten gezien in zijn dromen. Bijna iedereen draagt een gri-gri die hem moet beschermen tegen het ongeluk. Om de middel, om de arm én ze hebben allemaal een andere betekenis.

Salsa mbalax
Senegalezen hebben een zwak voor salsa en ze hebben zelfs hun eigen versie: salsa mbalax. Deze salsa wordt gezongen in het Wolof en bevat het typische tamtamritme van de Senegalese mbalax-muziek. De salsa mbalax wordt bij voorkeur dicht tegen elkaar gedanst, buiten wiegende heupen en onderbenen is er niet veel variatie.

Une vraie sénégalaise

2007-05-15T22:53:00.000+02:00

Ik had nood aan een biertje na al het stof dat mijn longen hadden ingeslikt. "Une Flag, comme d’habitude." Ze kennen me goed in L’Alliance, ik kom er bijna elke dag. Tijdens de middagpauze of 's avonds na het werk. Deze keer was het niet anders. Ik was moe en mijn lichaam plakte van het zweet, maar ik wou eerst al het stof doorspoelen vooraleer ik thuis onder de douche kroop.

Maandag hadden we bezoek uit Brussel: een expert van BTC was in het land om een nieuw project in Saint-Louis te formuleren en ze profiteerde ervan om ons project te bezoeken. Vrijdag had ik een document voorbereid. We zouden drie sites bezoeken en ik had voor elke site gegevens verzameld. Hiervoor kon ik niet echt vertrouwen op de gegevensbank. Ik heb al wat pogingen ondernomen om de gegevensbank te hervormen, maar telkens stuit ik op bijkomende problemen. Er is in het verleden geen continuïteit geweest in het bijhouden van de database en er zijn veel gegevens die ontbreken. Sommigen zijn van cruciaal belang, zoals de prijs per verkocht bassin (want op basis van de prijs en de consumptiehoeveelheid worden automatisch de inkomsten van de ASUFOR berekend), maar die wordt niet bijgehouden in de gegevensbank. Vaak is de informatie wel bij iemand aanwezig maar wordt die niet aan de anderen gecommuniceerd. Hetzelfde met de technische gegevens van de boorsites. Er bestaan technische fiches maar die zijn onvolledig of niet up to date. Soms vraag ik me af of de gegevensbank niet te idealistisch is opgesteld. Het is bijvoorbeeld moeilijk om de leeftijd van alle délégués te hebben want niet iedereen weet wanneer hij geboren is (of de werkelijke datum komt niet overeen met de geboorteakte). Daarnaast bestaan er verschillende schrijfwijzen voor één enkel dorp. Dat zorgt ervoor dat de gegevensbank enorm veel fouten genereert. Onbetrouwbare gegevens zijn voor een (politieke) wetenschapper als ik onbruikbaar. Is de gegevensbank niet té Westers opgesteld? In het Westen is alles zo goed georganiseerd dat we iedereen perfect in een vakje kunnen plaatsen, maar hier… hier is de realiteit compleet anders! Het lijkt wel onbegonnen werk om de gegevensbank betrouwbaar te maken.

Na wat over en weer geloop, correcties en vooral veel vertrouwen op de papieren en mondelinge versie van gegevens had ik een mooi document opgesteld voor het officiële bezoek. Het weekend kon ik rustig doorbrengen in Kaolack en ik ben zelfs tot Senegalese gedoopt. Bass moest zaterdag met Prim Jazz spelen tijdens een diner in het hotel Le Relais, maar omdat de mensen niet vroeg kwamen opdagen hebben ze mij een gitaar in handen geduwd. Ik heb volop mbalax zitten spelen, het ging als het ware vanzelf na al de mbalax-invloeden van de voorbije maanden. "Maintenant c’est fini, maintenant tu joues le mbalax, tu est une vraie sénégalaise", gierden de bandleden. Mbalax is dan ook niet zo moeilijk, salsa is andere koek. Ik reken op Tafa, een oude gitarist die met Les Canaries beroemd was in Dakar en wiens leden her en der in salsabands te vinden zijn. Dakar houdt van salsa, Kaolack niet. Alle goede artiesten ontvluchten Kaolack om inspiratie op te doen in Dakar en zij die blijven raken een beetje gefrustreerd door de mbalax-tendensen. Tafa trekt zich op aan de jazztips die ik hem geef, ik trek me op aan zijn salsatips.

Maandag was ik vroeg uit de veren, want het zou een vermoeiende dag worden. Na een presentatie in de vergaderzaal van PARPEBA trokken we met twee terreinwagens naar Ndiedieng. Daar wachtte de onderprefect en het bureau van de ASUFOR ons op. We bewonderden de nieuwe watertoren en trokken daarna naar Keur Socé, waar we deelnamen aan de assemblée générale ordinaire, die bijeen was geroepen om de financiële toestand van het afgelopen jaar (bilan financier) voor te stellen. Er waren veel vrouwen aanwezig, die spontaan begonnen te zingen en te dansen om de voorzitter van de ASUFOR te bedanken voor het goede beheer.

Na de middagpauze reden we naar de regio van Diourbel, waar de Senegalese bouwmaatschappij - in de andere regio's werkt het project met een Chinese bouwmaatschappij - volop aan het boren was naar drinkbaar water. De watertoren van Yarwaye staat er al, maar er is nog geen drinkbaar water. Vervolgens hielden we een stop in Thiakhar, waar na het regenseizoen een pilootfase zal plaatsvinden voor het filteren van water (fluor en zout).

Clichébeeld

2007-05-07T10:57:00.000+02:00

"Je ervaringen met collega's is wel een beetje een 'good news show' geworden", reageerden de redacteurs van Verrekijkers op mijn artikel. Het magazine werd een aantal maanden geleden uit de grond gestampt door enkele USOS-inleefreizigers. Omdat ik ook tot die categorie behoor - dankzij USOS, de Universitaire Stichting voor Ontwikkelingssamenwerking van de Universiteit Antwerpen, heb ik een inleefreis en thesisstage in Nicaragua gedaan - was ik enthousiast om een bijdrage te leveren voor het tijdschrift. Des te meer omdat mijn contract bepaalt dat ik de Belgische bevolking moet sensibiliseren over ontwikkelingsthema's.

Een 'good news show'? Ik was redelijk geschrokken van hun reactie. "Maar misschien ervaar je het ook allemaal erg positief en heb je geen moeite om je aan te passen aan die andere werkomgeving. Mogen we je artikel nuanceren? Iets in de orde van: het is niet altijd gemakkelijk om er mee om te gaan maar het heeft uiteindelijk ook zijn voordelen." Daar was ik niet mee akkoord. Wat als ik alleen maar positieve ervaringen heb? Natuurlijk heb ik het soms moeilijk om samen te werken met bepaalde collega's, maar ligt dat aan de Senegalese of Belgische cultuur? Ligt dat niet veeleer aan de specifieke persoonlijkheid van je collega's? De culturele verschillen zijn voor mij zo vanzelfsprekend als de culturele gelijkenissen. Natuurlijk zijn er culturele verschillen, maar die hebben nauwelijks invloed op het verloop van mijn werk. De samenwerking met mijn collega's verloopt prima en als die eens wat minder verloopt dan ligt dat niet aan de cultuur. De ene collega is wat slordiger dan de andere en bij hem of haar moet ik alles vijf keer vragen. De ene collega is wat werklustiger dan de andere en staat altijd ter beschikking als ik informatie of hulp nodig heb. Ligt dat aan de cultuur? Nee, want in België heb je juist dezelfde situatie. Het komt erop neer soepel te zijn en compromissen te zoeken. Het heeft geen zin om iemands gedrag te veranderen, toch zeker niet in mijn positie.

De ellenlange vergaderingen zitten me soms wel tegen, vooral als er op mijn bureau een hoop werk wacht. Maar op lange termijn bevordert het de samenwerking tussen de collega's. Iedereen wil zijn zeg doen, ook al herhaalt hij daarbij de voorgaande sprekers. De Senegalese burger heeft de vrijheid om te spreken, hij is daar trots op en maakt daar graag gebruik van. Hij kan uren rond de pot draaien om uiteindelijk tot de kern van de zaak te komen, duizenden voorbeelden aanhalen en alles vijf keer herhalen. Maar als je niet luistert dan kan je samenwerking wel vergeten. Stoort me dat? Nee, ik ben blij dat ze die vrijheid hebben en pas me wel aan.

"Waarom per se iets in een cultuur zoeken dat er niet is?" reageerde ik op het schrijven van de redacteurs. "De relatie met mijn collega's is opperbest, er zijn altijd wel dingen die je niet graag hebt van je collega's, zoals in België trouwens. Ik trek die verschillen niet cultureel door, maar persoonlijk." De redacteurs reageerden als volgt: "Dat is klare taal en kan wel gelden als het doorprikken van een clichébeeld. We zullen het artikel zo laten en de aanpassingen achterwege laten." Een clichébeeld, inderdaad. Men gaat ervan uit dat culturen altijd botsen. Ik ben zo flexibel dat die botsingen mij niet storen. Ze zijn er zeker, vooral in het begin, maar nu merk ik ze nog nauwelijks op. Ze hebben mijn werk en samenwerking met anderen nooit belemmerd. Voor sommige houdingen, standpunten en gedrag vind je een verklaring in de Senegalese cultuur. Die kunnen botsen met jouw culturele achtergrond. Maar de warmte die mijn collega's en vrienden me geven, dát is menselijk en universeel. Ze begrijpen niet dat in Europa mensen elkaar kunnen voorbij lopen zonder elkaar maar een blik te gunnen…

Mijn artikel over de Vrijwillige Dienst bij de Ontwikkelingssamenwerking verschijnt in de aprileditie van Verrekijkers.

Mango's en lokale kip in Sokone

2007-04-19T11:22:00.000+02:00

"Naar waar gaan jullie?", vroegen de taxibestuurders van de zuidelijke garage routière van Kaolack. "Sokone." Moussa, zijn neef Hama en ik kropen vrijdagavond in een overvolle, van het zweet dampende, car rapide. Er was geen taxi brousse die naar Sokone vertrok en het zou gauw donker worden. Toen ik me neerplofte op de zitbank leek het of ik in een zwembad terecht kwam: de mousse perste al het water uit in mijn broek, ik vroeg me af hoe het daar terecht was gekomen… Midden in het droge seizoen was regen uitgesloten. De cars rapides, ik vermijd ze liever als ik een taxi sept places kan nemen. Ze vallen continu in panne en de chauffeurs zijn nog avontuurlijker dan de taximannen. Deze keer was het ook weer raak: de motor viel regelmatig in panne en werd gerepareerd in Passi, zo'n half uur voor we aankwamen in Sokone. Het laatste stuk reed de chauffeur zigzaggend aan een hoge snelheid, maar veel putten kon hij niet ontwijken. Gelukkig hadden we alledrie nog niets gegeten, de manoeuvres van de chauffeur deden de maag geen goed. Misschien mogen we van geluk spreken dat de motor regelmatig in panne viel tijdens het eerste deel van de rit, want de weg voor Passi is in een nog slechtere staat…

In Sokone stond Amélie ons op te wachten, ze had ons uitgenodigd in het kampement waar ze stage volgt. Binnen een maand zou het complex af moeten zijn, het oogt mooi. Het ligt vrij geïsoleerd, in een dorpje buiten Sokone en omringd door de mangroven van de Sine Saloum. Om in Sokone te geraken kan je een paardentaxi nemen of moet je de rivier oversteken bij laagtij. We hadden onze rugzak in Sokone volgeladen met bier en reden met de paardenkar naar Ndoffane. Het was een feestweekend voor het dorp, vier avonden na elkaar zouden lokale worstelaars het tegen elkaar opnemen. Geen 'lutte de frappe' zoals de grote gevechten in het stadium van Dakar, maar een traditionele strijd zonder het nodige bloed en blauwe ogen. Vrijdag was de eerste strijdavond en er kwamen enkel lichtgewichten aan bod. Zo'n tiental strijders dansten in het midden van de arena op het ritme van tamtamgeroffel en af en toe gingen er twee in de clinch. De strijders droegen enkel een korte, spannende short en verschillende gris-gris (sieraden met magische werking) versierden hun zwarte gespierde lijven, die blonken van het zweet. Na de strijd klonk enkel nog het gehuil van hyena's die ergens in de savanne rond het kampement ronddwaalden…

De volgende dag trokken we de rivier over naar Sokone, waar we een lokale kip en een heleboel mango's kochten. In tegenstelling tot Kaolack groeien de mangobomen heel goed in Sokone. Het grondwater is er dan ook een pak minder zout en het kraantjeswater is enorm lekker. De eer om de kip te slachten lieten we over aan de werkmannen van het kampement, wij hielden ons bezig met het ontpluimen en stoven.

Zondag vertrok ik vroeg terug naar Kaolack, dit keer in een taxi brousse die 'maar' één keer tot stilstand kwam door een platte band. Om 14u stond ik opnieuw klaar met een gevulde rugzak, want ik vertrok tot dinsdagochtend naar Dakar voor het werk. Eens aangekomen in Dakar, stortte ik me in het nachtleven van de salsaclubs. In Kaolack was ik bevriend geraakt met een salsazanger en hij had me uitgenodigd voor zijn concerten. Het is onvoorstelbaar hoe de nachtclubs van Dakar iedere nacht vol zitten tot de vroege uurtjes. Hoe krijgen die mensen het voor elkaar om de dag erna te gaan werken?

Pasen in Fatick

2007-04-11T00:51:00.000+02:00

De dagen voorafgaand aan Pasen eisten al hun tol: vrijdag- en zaterdagavond een concert met weinig slaap als gevolg… Vrijdagavond was de Senegalese reggaegod Dread Maxim te gast in Kaolack. Het concert begon iets voor middernacht en eindigde in volle sfeer om 2u. Maar als volleerde tooghanger bleef ik tot 5u in L'Alliance. Alle fans passeerden met Dread Maxim voor mijn fototoestel en ik profiteerde er ook van om met hem op de gevoelige plaat te worden vastgelegd.

Ik kroop pas zaterdagmiddag uit mijn bed en even later stond er al een Française aan mijn deur. Ze volgt stage in een kampement in Sokone, een uurtje rijden van Kaolack - in erbarmelijke wegomstandigheden - richting Toubakouta. Sokone blijft vooral in mijn geheugen gegrift omdat ik daar met mijn ouders een autoband heb laten plakken. Amélie was afgezakt naar Kaolack en ze zocht een feestmaatje om bij te blijven logeren. Moussa had haar vrijdagnacht opgevangen, ik zou haar zaterdagnacht een bed aanbieden. Na een frisse plons in het zoute water van de zeearm naast mijn deur en een lekker omelet met tomaten uit mijn tuin, reden we naar Le Relais. Daar trad Naka Ramiro op, een zanger/gitarist uit Guinée Bissau. Een uitstekend concert door een ongelooflijke muzikant/animator, spijtig genoeg zat er geen kat. Ligt het aan de mis voor Pasen of aan het mbalax-concert dat diezelfde avond plaatsvond in Kaolack? Volgens Pierre, de Franse directeur van L'Alliance, doet alleen mbalax de Senegalezen bewegen. Het is de typische Senegalese muziek die onder andere door Youssou Ndour gebracht wordt en gekenmerkt wordt door veel tamtamgeroffel en de wel zeer speciale manier van 'climatiseur-ventilateur' dansen. De mannen en vrouwen zwaaien met de benen en de armen en schudden hun kruis op het ritme van de tamtams. Een goede danser is een lust om naar te kijken, maar in de nachtclubs vind je niet meer dan wiegende mensen. Na een aantal nummers verveelt de dans me, het is altijd hetzelfde ritme.

Zondag vertrok ik vroeg naar de gare routière, waar ik een taxi brousse naar Fatick nam. Na een klein uurtje zat ik met Madeleine, de secretaresse van het project, in de mis in Fatick, die in openlucht doorging wegens verbouwingen aan de kerk. De pastoor zou ik later tegenkomen om 3u 's ochtends, in de armen van een Senegalese schone al dansend op salsamuziek. De eerste keer dat ik in contact kwam met Senegalese priesters in Kaolack was al meteen recht in de roos: ze dronken allemaal uitbundig alcohol (zou het aan de wijn liggen tijdens de mis…) en ze aarzelden niet om me te versieren. Op de salsa-avond vonden we ook een broeder terug die duidelijk te diep in het glas had gekeken en niet durfde dansen "want in Fatick kent iedereen me". 't Is dat hij nog recht liep…

Na de mis stond er een verrukkelijke maaltijd op ons te wachten bij Madeleine thuis. De vrouwen hadden de nacht ervoor de saus bereid, op basis van zelfgestampt meel (een titanenwerk!) en pindanoten. Met tienen rond één schotel, het bevordert wel degelijk de eetlust. Mijn buik stond behoorlijk bol en nadien passeerden we bij de buren om daar te proeven van hun kookkunst. Het was ontzettend warm en ik moest telkens het aanbod van bier en wodca afwijzen - de katholieke Senegalezen drinken erop los tijdens feestgelegenheden. De lokale palmwijn (een specialiteit van de Casamance-streek) heb ik niet aan me laten voorbijgaan, maar voor de rest heb ik me beperkt tot water. Met maagproblemen achteraf, want het was puttenwater… De traditionele drank op basis van pindanoten en couscous, die enkel met Pasen bereid wordt, zal er ook wel toe bijgedragen hebben.

Na middernacht trokken we naar een salsafeest, waar de Senegalese variant van salsa, 'salsa-mbalax', uitvoerig gespeeld werd. Deze salsa verschilt op een aantal vlakken van de Cubaanse salsa: meer tamtamgeroffel, gezang in het Wolof en andere danspassen (maar zonder ventilatorgehalte).

Maandagochtend werd ik gewekt door een lachende Souleymane. Het neefje van Madeleine van 3 jaar was zondag op slag verliefd op me geworden. Hij lokte me met "toubab, toubab, ana toubab" (waar is de blanke). Maandag begon hij een hele conversatie met me, in het Wolof, over de vliegen die me lastig vielen tijdens het ontbijt. Toen ik 's middags naar Kaolack vertrok, keek hij me triestig in de ogen en vroeg hij wanneer ik naar Dakar kwam. "Mangi ñow Dakar," antwoordde ik (ik kom naar Dakar).

Senegal viert onafhankelijkheid

2007-04-06T11:49:00.000+02:00

Op woensdag 4 april heeft Senegal zijn 47-jarige onafhankelijkheid gevierd. Een reden voor president Wade om dinsdag en donderdag uit te roepen als betaald verlof, wat wil zeggen dat ook ik drie dagen niet gewerkt heb, want alle collega's vertrokken om de onafhankelijkheid van hun vaderland te vieren. Ik wou het défilé in Kaolack ter plaatse volgen, maar ik was te laat… dan heb ik maar naar het défilé in Dakar gekeken op de Senegalese tv. 's Avonds organiseerde de gouverneur een feest in het hotel Le Relais, ik was niet uitgenodigd maar ik glipte binnen met de muzikanten van Prim Jazz. Ze hadden een zanger laten overkomen uit Dakar die wondermooie salsa bracht.

Ondertussen heeft de vriend van Bass mijn djembé afgewerkt en staat die al te pronken in de woonkamer. De geur van het schapenvel lokte direct mijn twee poezen. Maandag heb ik een eerste afspraak met de percussionist van Prim Jazz.

Een week geleden is mijn scooter aangekomen vanuit Dakar. Een blauwe, blinkende Piaggio die het stof van Kaolack al heeft leren kennen. Ik rijd nu iedere ochtend alleen naar het werk en keer 's avonds terug naar Kahone in de ondergaande zon en de opkomende maan.

Sinds kort heb ik internet thuis, maar de verbinding laat nog te wensen over. Laat ik het zo zeggen: de modem verbindt zich bijna nooit met het internet. De lijn is nog niet helemaal geconfigureerd, dus normaal zou het volgende week beter moeten gaan. Anders sta ik aan de deur van Sonatel, nog maar eens.

Koumbal start de verkoop van water

2007-03-29T11:45:00.000+02:00

Woensdag beloofde een zware dag te worden en dat werd het ook. Ik vertrok 's ochtends met de animator Samba en het sectiehoofd Babacar naar Koumbal, nabij de Gambiaanse grens. Die dag moesten alle distributiepunten getest worden en vanaf dan konden de fontainiers en fontainières de kraan openen voor de verkoop van water. De technische afdeling van het project en de Chinese bouwfirma gingen ons voor: zij checkten vlug of er technische problemen waren. Dan volgden wij: bij elk distributiepunt (publieke kraan, veedrinkplaats, privékraan etc.) hielden we halt om het nummer en de index van de teller en de naam van de fontainier, de délégué en zijn vervanger te noteren en om de nodige uitleg te geven. Bij sommige distributiepunten was het een drukte van jewelste omdat verschillende vrouwen profiteerden van het feit dat de verkoop nog niet gestart was en ze dus gratis hun bidons konden vullen. De technische ploeg vertrok om 13u al huiswaarts, wij hadden daarentegen pas om 18u alle distributiepunten - zo'n dertigtal - behandeld.

Onder de blakende zon en in het stof gingen we van het ene distributiepunt naar het andere, ik keerde vrij rood en moe terug. Het viel me op dat er op hygiënisch vlak nog veel werk is: het vee dat rond het aftappunt hangt, drinkt en zijn behoefte doet; de plassen water rond het aftappunt en de menigte die zich bij wijze van spreken op de kraan werpt. Het project houdt deze week juist een vorming voor alle vrouwen - twee per ASUFOR - die instaan voor het sensibiliseren van de inwoners over het belang van hygiëne. Ze werken daarbij met tekeningen, de methode SARR, die de 'slechte' en de 'goede' situatie uitbeelden.

Vissen vangen in Dakar

2007-03-29T11:43:00.000+02:00

Om de drukte van het werk achter te laten en mijn zinnen te verzetten, ben ik vorig weekend pardoes naar Dakar vertrokken met Mathieu en Moussa. De vader van Mathieu had ons uitgenodigd en we zouden zondag gaan vissen. Maar als je in Dakar bent, moet je profiteren van de uitgaansmogelijkheden, wat we ook gedaan hebben. Vrijdag hebben we een stap in de wereld van Papagayo gezet, een dansclub niet ver van waar Mathieu en zijn vader wonen. De prijzen waren naar Westerse normen en er zaten veel expats, waaronder Franse militairen. Het nadeel van het Senegalese uitgaansleven is dat het pas rond 1u à 2u 's ochtend goed op gang komt en je dus niet veel vroeger naar een club moet afzakken. Je ligt dan natuurlijk ook later in je bed… Maar gelukkig konden we zaterdag uitslapen en bekomen van de cocktails. Een wandeling in de wijk Les Almadies, omringd door de Atlantische Oceaan - het meest westelijke punt van Afrika ligt in deze wijk - deed me terug opwarmen na de koelte in het huis. De 25 graden in Dakar voelen koud aan na de hete wind in Kaolack van 40 graden, die zelfs niet toelaat dat je je venster openzet want je hebt het gevoel aan een spit te hangen.

Zondagochtend waaide er een sterke en frisse wind in Dakar die de zee onrustig maakte. Het kleine vissersbootje van Mathieu's vader was niets vergeleken met de hoge golven en het zeewater dat in de kajuit vloog. Door de grote deining verlieten we vlug onze eerste vissersspot om bescherming te zoeken achter het eiland Gorée. Daar waren de golven een stuk kleiner en had ik niet het gevoel dat mijn maag continu heen en weer werd geshaket als een cocktail (enkel de gedachte aan vrijdagavond deed me al naar de keel grijpen). De vissen vonden mijn aas bijzonder lekker maar ze beten nooit in de haak! De anderen vingen mooie gestreepte pyjama's en makrelen, ik keerde met lege handen terug... Ondanks de kleine vangst was het een leuke ervaring, minder leuk was de rit met de taxibrousse naar Kaolack achteraf. We zaten alledrie op de laatste bank, ineengeplooid en als sardienen in een blik. Mijn knie vertoont nog altijd blauwe plekken. Na een verkleumde en natte ochtend op zee, deed de droge warmte van Kaolack bijzonder veel deugd. Zondagavond hield Pierre, de uitbater van L'Alliance, een feest bij hem thuis, recht tegenover mijn deur en met het merendeel van mijn vrienden aanwezig. Ik lag laat in mijn bed en opstaan maandagochtend was daarom des te pijnlijker…

Wereldwaterdag

2007-03-23T12:11:00.000+01:00

Donderdag 22 maart was het Wereldwaterdag en PARPEBA heeft het geweten. Als waterproject met 53 sites en een doelgroep van 260.000 inwoners die een duurzame toegang tot drinkbaar water moeten hebben bij het einde van het project, was de Wereldwaterdag een bijzondere gebeurtenis. In de drie regio’s van het project - Diourbel, Fatick en Kaolack - stonden activiteiten gepland waar telkens een PARPEBA-delegatie op aanwezig was. De delegatie die naar Fatick was vertrokken, stond vlug terug in Kaolack: er viel niet veel te beleven in Fatick. De delegatie die naar Diourbel was vertrokken, was om 21u pas terug. En de medewerkers die in Kaolack bleven, waaronder ik, konden om 16u terug aan het 'gewone' werk.

In Kaolack vond er 's ochtends een presentatie plaats van een aantal sleutelfiguren wat betreft het lokale waterbeleid: de gouverneur, de brigadechefs (van de drinkputten en watertorens), de regionale vertegenwoordiger van het Waterministerie, de baas van SDE (zowat de Senegalese Pidpa)… Ik hanteerde met Samba de videocamera van het project, geen digitale camera zoals ik gewoon ben, maar een numeriek model, waar grote televisiemaatschappijen zoals de Vlaamse VRT nog mee werken. Het was Samba die de camera vanonder het stof uithaalde en straalde toen hij in mij een nieuwe videoassistent zag. Door tijdsgebrek was er niemand die de camera nog bovenhaalde. Het project beschikt nochtans over goed filmmateriaal, maar het (numerieke) systeem om een mooie documentaire af te leveren heb ik nog niet onder de knie. Zo moeilijk lijkt het niet, het is gelijkaardig aan het computerprogramma waarmee ik op de Lessius Hogeschool gewerkt heb, maar het gaat toch minder soepel dan het digitale systeem. En er is ook geen aparte ruimte voorzien: het monteren moet gebeuren in de vergaderzaal.

ASUFOR Ndock Sare en Ndiognick

2007-03-18T12:08:00.000+01:00

Woensdag vertrok ik met de animatoren Samba en Eduard naar Ndock Sare, één van de nieuwe sites. Sinds kort hebben we er twee nieuwe animatoren bij, die werkten onder het vorige project (PRESFMR) en op vraag van PARPEBA terug naar Kaolack werden gestuurd. Het project kampte al enige tijd met een personeelstekort, het kon op verschillende vlakken niet het werk verrichten dat het als ontwikkelingsproject had vooropgesteld. Tijdens de vergadering van het Comité de Pilotage in januari is dit probleem nog eens ter sprake gekomen en sindsdien is alles in een stroomversnelling gekomen. De sectie ASF (Animation, Sensibilisation et Formation) heeft na meer dan een half jaar weer een Senegalese chef, twee nieuwe animatoren moeten samen met Samba en Joe de 53 ASUFOR's begeleiden en een nieuwe collega volgt het hygiënische aspect van het waterbeheer op. Het projectteam is 'compleet' en zo kunnen we op volle kracht het project afsluiten in 2008. Ter verduidelijking: het is de Senegalese partner die de nieuwe collega’s gestuurd heeft vanuit Dakar.

Woensdag waaide er een iets frissere bries dan gewoonlijk, wat het terreinbezoek draaglijk maakte. Het Comité Directeur (CD) en het Bureau zaten al volop te palaveren in de schaduw van een enorme boom op het dorpsplein. Iedere maand komt het Bureau bijeen: een président, twee vice-présidents, een secrétaire en zijn adjoint, een trésorier en zijn adjoint, een surveillant en zijn adjoint. Op dat moment wordt het geld geteld (zéér belangrijk) en stelt het Bureau de maandelijkse PV op, die wij in de database bewaren: waterproductie in m³, consumptie in m³ per distributiepunt (publieke kraan, veedrinkplaats,…), olieverbruik van de motor van de pomp, uitgaven…

De dag erna bracht ik met de animator Joe, de hygiënische expert en één van de technische experten een bezoek aan Ndiognick, waar het CD en het Bureau samenkwamen in een vergaderzaal die onder meer met geld van de Europese Unie uit de grond is gestampt. De zaal is vooral bedoeld voor de culturele verenigingen van Ndiognick, maar huisvest dus ook de bijeenkomsten van "onze" ASUFOR. Tijdens de vergadering werd het volgende productieprobleem uitvoerig besproken: het groentenproject van de ngo World Vision slokt zoveel water op dat er dorpen zijn die geen drinkwater meer hebben. De watertoren heeft een capaciteit van 150 m³ en wordt twee keer per dag volgepompt. De groententuin van de ngo heeft 100 m³ water per dag nodig… Een mogelijke oplossing is het aanwenden van het grondreservoir dat momenteel niet gebruikt wordt.

Tijdens een terreinbezoek wordt mijn uithoudingsvermogen op proef gesteld: niet alleen spreekt iedereen Wolof, maar de vergaderingen gaan zonder pauze door tot het einde, wat wil zeggen dat ik in het beste geval om 15u of 16u mijn dagelijkse portie rijst eet… die dan ook uitermate smaakt!

Nieuw leven in huis

2007-03-12T10:30:00.000+01:00

De belangrijkste gebeurtenis van dit weekend is toch wel de aankomst van mijn twee kleine poezen: Mimi en Frodo. De twee katertjes waren hun kluts kwijt toen Renate hen zaterdagochtend bij mij thuis afzette. Heel de dag bleven ze in dezelfde hoek zitten, maar 's avonds werden ze actief. En ze hadden ook door dat er in de keuken iets lekkers te bespeuren viel… Bij de kruidenier vind ik wel (duur) katteneten, maar met wat rijst en tonijnpastei uit blik kan ik ook al flink uit de voeten. De kattenbak moest ik niet wijzen: het zand erin zei al voldoende. Ten minste al één gewoonte die ik niet meer moet aanleren. Zondag heb ik ze binnengelaten in het salon en ze waren de koning te rijk: ze verstopten zich onder de zetels en speelden verstoppertje. Ze zijn nog wat mensenschuw, dit weekend zijn bijna alle buren langs geweest om hen te bekijken, hoe zou je zelf zijn.

Mathieu, de Belgische stagiair op het project, heeft voor de eerste keer een weekend doorgebracht in Kaolack. Normaal gaat hij iedere week naar zijn vader in Dakar, maar na lang aandringen is hij in Kaolack gebleven om hier het uitgaansleven te proeven. Na een opwarming in L'Alliance - ik maakte van de gelegenheid gebruik om gitaarles te geven aan Bass - belandden we zaterdag om 2u in Bluebird. Mathieu gaf het al vlug op, hij was moe en verlangde naar zijn bed, ik ben met mijn buurjongens gebleven tot 5u. Ik heb weer de nodige aanzoeken gekregen, maar Moussa redt me altijd: "Ze is getrouwd met mijn baas." Een uitleg die het altijd doet en mij een zorgeloze avond bezorgt. Ik werd geconfronteerd met mannen van mijn leeftijd die op zoek waren naar een prostituee. En dan te bedenken dat het juist om mannen gaat die mij proberen te versieren. Je ziet ze overal en vooral in Bluebird: opgetutte meisjes die discussiëren met mannen over de prijs en de voorwaarden. De man in ons gezelschap die zo ijverig op zoek was, wou een prostituee meenemen naar zijn hotel, maar dat was niet naar de zin van de vrouwen in kwestie. Hij heeft er dan ook geen gevonden… Ze zijn overal, ze zijn goedkoop en ze aanvaarden ook cadeaus in natura. L'Alliance duldt de aanwezigheid van twee welbepaalde prostituees, omdat ze zoals iedere klant iets drinken en niemand 'lastig vallen'. Hoewel… Mathieu wordt de laatste tijd in L'Alliance altijd omsingeld door dit mooi gezelschap en Idy - een muzikant die nog altijd niet begrepen heeft dat ik absoluut niet voor hem val - had één van hen meegenomen naar Bluebird.

Zondag heb ik uitgeslapen en rond 13u stond Mathieu aan mijn deur. We hebben samen poisson yassa gekookt, een Senegalees gerecht dat gemakkelijk te bereiden is en oh-zo-lekker is: vis uit Missirah, witte rijst, ajuinen à la yassa (gebakken in olie, mosterd en Maggi- of Jumbo-blokjes). Na deze rijkelijke maaltijd viel Mathieu als een blok in slaap in de zetel en heb ik een aantal films van hem op mijn computer gezet. 's Avonds wandelden we naar het strand van Kahone, waar het koor van Kaolack gezellig samenzat, maar na onze zwembeurt vertrok iedereen al naar huis. De jongens gingen een voetbalmatch kijken, ik speelde nog wat met mijn twee katjes en kroop vroeg in bed.

Puffen en zweten

2007-03-08T20:46:00.000+01:00

Kaolack begint ferm op te warmen, overdag halen we hier met gemak al 40 graden. Na een driedaagse vorming in Saint-Louis met het andere BTC-personeel, was dat weer even afkicken. De vorming was enorm interessant en gaf me een beeld van het reilen en zeilen van de verschillende projecten in Senegal en van de BTC-vertegenwoordiging in Dakar. Momenteel ben ik bezig met het evalueren van mijn werk: een evaluatieformulier voor het VDOS-team in Brussel, een evaluatierapport voor het project zelf en het voorbereiden van een evaluatiegesprek met de BTC-vertegenwoordiger.

Om de warmte en het werk van me af te schudden zak ik 's avonds af naar L'Alliance, zoals zovele Senegalezen en expats. Maar de eigen zetel en mijn eerste liters zelfgemaakte bissap brengen ook soelaas. Mijn huis straalt 's nachts echter zoveel warmte uit, dat ik niet kan slapen zonder ventilator en zonder een koude (of beter: lauwe) douche vooraf.

De warmte heeft schijnbaar ook een invloed op mijn dierbare akoestische gitaar, want ik kan op een bepaalde hoogte geen goede klanken meer produceren. De vraag is: ligt het aan een fret of aan de hals? Ik zie niet echt veel aan de fret die mijn noten tegenhoudt dus ik vermoed dat de warmte mijn hals aan het vervormen is. Een evolutie waar ik angstvallig naar kijk! "Bepaalde houtsoorten kunnen niet goed tegen de warmte", wist Bass me gisteren te vertellen. Wees maar eens muzikant in Afrika! Het stof kruipt in je elektrische apparatuur, de warmte vervormt je muziekinstrument…

Maansverduistering

2007-03-05T10:41:00.000+01:00

Zaterdagnacht was ik getuige van een mooi natuurverschijnsel: een maansverduistering. Ik was met de buurjongens afgezakt naar L'Alliance, waar de verduistering op een groot scherm geprojecteerd werd. We konden ook even piepen door een telescoop en er waren twee wetenschappers die het fenomeen uitlegden. Rond 22u verdween de maan stilaan in de schaduw van de aarde en na even volledig zwart te zijn kreeg ze een rode schijn. Geen wolken, zoals in Europa meestal het geval is tijdens een maansverduistering, maar een heldere hemel. De volgende nacht stond de gloedrode maan laag aan de hemel en scheen ze over de Saloum-delta. Het blijft toch een mooi verschijnsel in Afrika: de maan en de zon zorgen voor indrukwekkende beelden en de sterren gloeien fel aan de hemel. Naast Orion heb ik nog niet veel sterrenbeelden gevonden, maar dat ligt veeleer aan mijn beperkte kennis van het heelal...

Wade wint

2007-03-01T20:56:00.000+01:00

Huidig president Abdoulaye Wade is uitgeroepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen in Senegal. Hoewel hij het op moest nemen tegen veertien rivalen, behaalde de 80-jarige Wade ruimschoots de vereiste helft van de stemmen om al in de eerste ronde te worden verkozen.

Volgens de landelijke verkiezingenscommissie kreeg Wade 1,9 miljoen van de 3,4 miljoen uitgebrachte stemmen, ofwel 56 procent. De uitslag moet nog officieel bevestigd worden door het hooggerechtshof.

Wades belangrijkste rivalen waren de ex-premiers Moustapha Niasse en Idrissa Seck. De laatste gold als favoriet onder de jonge kiezers; hij zat in 2005 zeven maanden gevangen op beschuldiging van corruptie, voor hij onder druk van mensenrechtengroepen vrijgelaten en later vrijgesproken werd.

Internationale waarnemers meldden dat de verkiezingen ordelijk en in vrijheid waren verlopen. Vanwege het grote aantal kandidaten werd van te voren niet verwacht dat de stembusstrijd al in de eerste ronde zou worden beslist. Leiders van de oppositie gaven te kennen fraude te vermoeden en de uitslag mogelijk aan te zullen vechten. (De Morgen, 01/03/2007)

Verkiezingen

2007-02-26T10:26:00.000+01:00

"Zondag verplaatst niemand zich," benadrukte Maurice en dus bleef ik zondag nog heel de dag in Thies. Ik had slecht geslapen en ik moest bij het minste huilen: het zien van de lege kamer waar mijn ouders hadden geslapen en de vraag van ieder familielid "Zijn je ouders goed vertrokken, zijn ze al aangekomen?". In de loop van de dag paste ik me weer stilaan aan aan het 'Afrikaanse ritme zonder mijn ouders' en ik hing zoals Maurice en zijn hele familie - die ik al als een tweede familie beschouw - gekluisterd aan de televisie en de radio. Maurice had net als zovelen in Thies zijn verkiezingskaart niet ontvangen en hier en daar ontstond er commotie, maar over het algemeen verliepen de verkiezingen zonder al te veel opstoten. De stemgerechtigde familieleden met verkiezingskaart waren vlug terug thuis met als bewijs een roze vinger en de papiertjes van de veertien andere kandidaten waar ze niet op gestemd hadden. In Thies gold Idrissa Seck als de favoriet, maar de eerste resultaten in heel Senegal lieten uitschijnen dat Wade aan een tweede ambtstermijn zou beginnen. Hij had gezegd: "Er komt geen tweede ronde, ik win." En ondanks het grote ongenoegen dat onder de Senegalese bevolking bestaat, kwam de huidige president inderdaad als winnaar naar voren uit de eerste resultaten…

Rondrit door Senegal

2007-02-26T10:21:00.000+01:00

Van de eindeloze mangrovebossen tot het koloniale Saint-Louis, over hobbelige wegen en gladde asfalt, van de warmte van de Sine Saloum naar de koelte van de Atlantische kust… met hier en daar een giraf, rode apen en corrupte politieagenten. Mijn vader bewees dat hij een volleerd Afrika-chauffeur was, de putten in de weg en de dieren ontwijkend.

Nadat mijn ouders in Kaolack drie dagen 'tot rust kwamen' (op het programma stonden: een bezoek aan de markt, elke dag zwemmen in de rivier en garnalen eten, een bezoek aan het werk en een watertoren en eten in de tentjes/restaurants waar ik vaste klant ben) vertrokken we met de auto van mijn huiseigenaar voor een rondrit door Senegal van anderhalve week. De eerste dag hadden we al direct een platte band, niet moeilijk gezien de staat van de weg naar Toubakouta. Als bij wonder waren de putten tussen Kaolack en Kahone op een ochtend gevuld: niet veel later passeerde de president er tijdens zijn campagne om in Kahone het vliegtuig te nemen naar Toubakouta. Toubakouta had niet hetzelfde geluk en de weg bevindt zich al jaren in slechte staat. Naast de puttenweg lopen er autosporen op het strand, een alternatieve weg die veel vlotter gaat en waardoor mijn vader zich in de rally Parijs-Dakar waande. De band was vlug vervangen en in het eerstvolgende dorp lieten we hem plakken: 500 CFA of 75 eurocent per gat.

In Toubakouta kwamen we terecht bij de joviale Youssou, wiens piroguer (bestuurder van een pirogue of klein bootje) ons rondleidde door de mangrovebossen, waar oesters, vissen en vogels de baas zijn. De volgende dag gingen we naar Sipo, een eiland waar de tijd (gedeeltelijk) heeft stilgestaan en waar een vrouw aan het hoofd staat van het dorp. Geen huizen van beton, maar rieten hutjes, waar kleine zonnepanelen voor energie zorgen. De dorpchef hield van mijn stuntelig Wolof-gebrabbel en beloofde me een stuk grond op Sipo te geven als ik zou trouwen!

Na Toubakouta reden we naar Foundiougne, waar we genoten van het vertrek van de garnaalvissers voor zonsondergang. In het donker zagen we van op het strand de lichtjes van hun zaklantaarnen. We sliepen in het kampement van een uitermate vriendelijke Fransman die ons overlaadde met Bourgondische maaltijden, mijn buik heeft nog nooit zo bol gestaan. De volgende dag namen we de overzetboot en reden we tot in Mbour. Daar moest de auto eerst onder de loep genomen worden, want hij startte niet meer, een probleem dat verholpen werd door een 'nieuw' onderdeel van de startmotor (met nieuw bedoelen ze hier 'nog niet gebruikt in Afrika', maar dus wel al in Europa).

De volgende ochtend vertrokken we bij het ochtendkrieken naar het natuurpark Bandia, waar we als eerste bezoekers van die dag op zoek gingen naar dieren. Omdat het nog niet te warm was, waren de meeste dieren gemakkelijk te vinden: giraffen, apen, een koppel neushoorns, antilopen en aanverwanten, krokodillen… Ik heb nog nooit zo dicht bij een giraf of neushoorn gestaan, in de stilte en nevel van een terrein vol baobabs. Na deze fascinerende ervaring reden we naar Popenguine, een christelijk bedevaartsoort op de kliffen. Het strand was prachtig, het uitzicht eveneens, en de golven van de Atlantische oceaan waren zo immens dat ik me meermaals heb laten meesleuren, met als gevolg wat schaafwonden en een zoute mond!

Van Popenguine reden we in één adem naar Saint-Louis, waar een frisse zeewind blies en we de stad verkenden in een koets. De koloniale gebouwen - beschermd door UNESCO - bruisen er van het leven, maar niet iedereen heeft de financiële middelen om ze in goede staat te houden.

De volgende dag werden we uitgemolken door de Senegalese gendarmerie, die ons tegenhield op weg naar het vogelpark Djoudj. Een toerist die zich probeerde te vermommen als Mauritaniër werd net als ons twee keer tegengehouden.

De eerste keer dat we aan de kant moesten tijdens onze reis, op de dag dat we van Popenguine naar Saint-Louis reden, heeft Maurice via de telefoon onderhandeld met de politieagent en kwamen we er vanaf met 2000 CFA (3 €), in plaats van een boete van 6000 CFA: we hadden geen brandblusser. "En wat doet u als het brandt?" "Zo vlug mogelijk uit de auto kruipen!", was mijn antwoord. De agent kon er mee lachen maar hij wou toch zijn geld.

De tweede keer dat we werden tegengehouden, op weg naar Djoudj, hadden we een overtreding begaan: we staken een car rapide voorbij over een volle lijn. Na discussie met onze gids kwamen we er vanaf met 1500 CFA - ondertussen passeerden er volop wagens die over de witte lijn reden. De derde keer was echt wel de kers op de taart: ons vignet van 2006 (een jaarlijkse taks) zou niet meer geldig zijn en we hadden er één van 2007 moeten kopen. De gids beaamde dat, maar achteraf zei onze gastheer Youssou dat het vignet van 2006 nog geldig is tot eind maart. Daar zijn we dus gewoonweg opgelicht, de agent vroeg 5000 CFA, maar na onderhandeling met de gids hebben we 2500 CFA betaald. De corruptie liet wel een bittere smaak na. Zelfs al waren we niet in fout, dan hadden ze nog een reden gevonden om ons te doen betalen.

Djoudj liet ons deze ochtendperikelen vergeten en we belandden tussen duizenden pelikanen die vissen vingen voor hun jongen. De jongen bevonden zich allemaal tesamen op een eiland, beschermd tegen de jakhalzen, en de uitwerpselen en visrestanten verspreidden een sterke geur. Aan de kant zagen we krokodillen, varanen en zelfs een enorme pythonslang.

Na Saint-Louis reden we naar Thies, waar we werden ontvangen door de familie van Maurice. Het was tijd voor het aankopen van de laatste souvenirs en zaterdag rond middernacht reed Maurice ons naar de luchthaven. Daar was het een drukte van jewelste - het krokusverlof was teneinde - en we keerden als de kippen terug naar Thies, want zondag zouden de verkiezingen plaatsvinden.

Bezoek van het thuisfront

2007-02-13T10:40:00.000+01:00

Ik begin een echte 'kaolackoise' te worden die zich winters aankleedt als ze naar Dakar gaat. De koele zeebries geeft me kippenvel en heeft me vorige week ook een verkoudheid opgeleverd. Ik zat een aantal dagen in Dakar voor het werk, een missie die uiteindelijk in het water viel omdat de stroom een dag was uitgevallen. De webmaster van onze website had zich niet voorbereid op zo'n stroompanne - hoewel dat schering en inslag is in de hoofdstad - en bovendien bleek hij een essentieel programma niet onder de knie te hebben. Het was dus niet de vorming waar ik op had gehoopt, laten we hopen dat de volgende poging wél lukt: een collega van hem die het programma goed kent, zou ons er in wegwijs maken. De missie deed nochtans wel deugd, ik was even weg uit het stoffige Kaolack en vond een rustige thuis in het hotel Via Via, waar ik aan de praat geraakte met Vlaamse vrijwilligers en reizigers. Ik heb dan maar van de stroompanne geprofiteerd om scooters te bezichtigen.

Donderdagavond reed ik terug het warme Kaolack binnen, waar ik me voorbereidde op een nieuwe rit naar Dakar. Ik maakte de gastenkamer klaar en mijn nieuwe valies voor het weekend, want ik zou vrijdagnacht mijn ouders van de luchthaven gaan halen. Maurice was nauwelijks terug in Kaolack van een missie-Dakar, of hij vertrok met mij naar Thies, met de auto van mijn huiseigenaar, die ik voor een schappelijke prijs huur om de reis van mijn ouders te vergemakkelijken. Na twee uur rijden en een dode geit (mijn reactie was: "Ocharme de geit", Maurice zijn reactie was: "Oei de auto") kwamen we aan bij zijn familie in Thies, waar ik het ineens enorm warm kreeg en naar Evariste belde voor een geschikt geneesmiddel. Na een aantal uren platte rust, wat medicijnen en de goede zorgen van de vrouw van Maurice, was de koorts gedaald en voelde ik me fit genoeg om mijn ouders op te wachten aan de luchthaven. Om 3u landden mijn ouders en al gauw kwam mijn vader naar de uitgang: "Ik heb je adres nodig want anders laten ze ons niet door." Daarna duurde het zeker nog een uur vooraleer mijn beide ouders naar de uitgang kwamen… zonder bagage. Het zou tot zondag duren vooraleer ze hun reiszakken hadden. Uiteindelijk lagen we om 5u te knorren, maar werden we al vroeg wakker gemaakt door de werken aan het hotel. De warme douche en het ontbijt met zicht op zee en het eiland van N'Gor maakten echter veel goed.

Mijn ouders werden direct in de drukte van Dakar gegooid, waar straatverkopers hen aanklampten, mensen om eten en geld bedelden en vijf verschillende stoffenverkopers hen de weg probeerden te wijzen. Ze waren duidelijk het noorden kwijt en toen besefte ik dat Dakar veel te overweldigend is voor iemand die nog niet in Senegal is geweest. Ik herinner me mijn eerste impressies van Dakar en mijn onwennig gevoel bij al deze opdringerigheid. Zij ondergingen hetzelfde en ik besefte toen hoezeer ik nu gewend ben aan deze 'toeristenjagers'. Niet reageren, zich er met een grapje uitwerken… het zijn allemaal technieken die ze nu volop beginnen te oefenen in de rustigere omgeving van Kaolack. Na de straatdrukte en een shawarma (i.e. shoarma) bij Ali Baba, namen we de boot naar Gorée, waar we rust hoopten te vinden. Daar zijn we echter belazerd door een valse gids, ik had een voorgevoel, maar hij wist ons binnen te loodsen in het Slavenhuis (hij had het waarschijnlijk op een akkoord gegooid met de bewaker) en achteraf wou hij daar natuurlijk een beloning voor. Het was even een bittere pil die de dag nog zwaarder te verwerken maakte. De volgende dag gidste ik mijn ouders in alle rust en vóór de grote toeristenstroom (en de daarbij horende stroom van straatverkopers en valse gidsen) rond op het eiland, waarna we terug de boot naar het vasteland namen. Daar wachtte Maurice ons op en met alle bagage kwamen we drie uur later aan in Kaolack. Een frisse duik in de Saloum-rivier naast mijn huis en een lekkere vis in de rustige omgeving van het hotel Le Relais: dat waren de ingrediënten om tot rust te komen in Kaolack. Daarvoor was ik nog uitgevlogen tegen de sieradenverkopers die mij en mijn vader achtervolgenden toen we fruit kochten naast het restaurant van Anouar. Mijn ouders hadden al wel genoeg te verduren gekregen, het was welletjes.

Ondertussen stijgt in Senegal de verkiezingskoorts. De electorale campagne is vorige week begonnen en op 25 februari kiezen de Senegalezen een nieuwe president. Overal op straat zie je de gezichten van lachende presidentskandidaten en regelmatig passeren er luidruchtige konvooien van auto's die uitgedost zijn met vlaggen en posters. Ook in Kahone is de campagne aanwezig: zondagnacht werden we tot 2u 's morgens wakker gehouden door een feest ter ere van één van de kandidaten. Zelf ben ik president Wade al tegengekomen tijdens een electorale uitstap in Rufisque.

Islamitisch Nieuwjaar in mineur

2007-02-02T10:07:00.000+01:00

Het is eens iets anders, twee keer Nieuwjaar vieren. Tijdens de nacht van 29 op 30 januari vierden de Senegalezen Tamkharit, het islamitische nieuwe jaar. De kinderen liepen met maskers rond en sloegen op blikken. Toen ik die avond thuiskwam, na een hele dag op het terrein doorgebracht te hebben, voelde ik me echter zo miserabel dat ik de zetel nauwelijks nog wou verlaten. Bovendien had ik koorts en ik bereidde me mentaal al voor op een volgende malariacrisis. Gelukkig ging het zo'n vaart niet, ik was gewoonweg doodmoe. In het weekend had ik te hard het feestbeest uitgehangen - ik heb zaterdag tot 5u 's morgens gedanst in Bluebird - en de missie van maandag was de druppel die de emmer deed overlopen. Geen couscous, het traditionele avondmaal tijdens Tamkharit, maar wit brood en smeerkaas. De kinderen heb ik horen feesten, maar ik heb er niets van gezien. Een aangename verrassing die avond was het bezoek van Kathleen, iemand uit Schoten die een project in Senegal heeft en even in Kaolack was. Zij had ook de jurk van mijn boubou mee, die ik had achtergelaten bij de kleermaker in Dakar.

De volgende dag was ik uitgerust en had ik geen koorts meer, maar ik had wel keelpijn en een snotneus. Heel Kaolack zou die dag bedolven worden onder het stof dat de woestijnwind met zich meedroeg. Je zag nauwelijks mensen op straat en de mensen die je zag hadden zich volledig in stoffen gewikkeld. Ik had er al veel over gelezen en gehoord, maar woensdag was het de eerste keer dat ik de alizé ook echt kon voelen en dat het stof zich niet alleen in mijn kleren drong maar ook in mijn ogen, neus en mond. Volgens Renate kon de wind zo een week aanhouden, maar gelukkig was hij 's avonds al gaan liggen.

Geld en de administratieve mallemolen

2007-02-02T10:04:00.000+01:00

Ik ben al verschillende weken bezig om een 'carte de résidence' te krijgen. Na drie maanden vervalt de stempel in mijn paspoort en heb ik een officiële verblijfsvergunning nodig. Ik kan ook even de grens met Gambia oversteken en een goede fooi geven aan de Senegalese grenswachters als ik het land terug binnenkom. Gambia ligt niet zo ver van Kaolack. Maar ik verkies het officiële systeem, zo wordt vooral de afstand tot de stempel vermindert, niet echt de regelmaat. Na het zien van het verlebberde papier van Renate, moest ik toch wel even mijn wenkbrouwen fronsen. Zogezegd een tijdelijk papier in afwachting van de echte verblijfsvergunning, maar met dat papier woont mijn coach hier al enkele jaren. Afhankelijk van de gemoedstoestand van de ambtenaar op het commissariaat van Kaolack krijg je een stempel die geldig is voor drie, zes of negen maanden. Vol moed ging ik naar het commissariaat, waar ik te horen kreeg dat ik enkele belangrijke papieren nodig heb vooraleer ik een verblijfskaart kan aanvragen. Vooreerst de geboorteakte. Die heb ik via internet aangevraagd (lang leve het Antwerpse e-loket!) en mijn ouders nemen ze mee wanneer ze me komen bezoeken.

Vervolgens een uittreksel uit het Senegalese strafregister. "Hebt u een misdaad of overtreding begaan in Senegal?", vroeg de ambtenaar. "Zelfs niet met de auto?". Ik schudde braafjes mijn hoofd van links naar rechts en vice versa. Hij excuseerde zich zelf al voor het feit dat ze zo amateuristisch te werk gingen. "We kunnen niet verifiëren of u wel de waarheid spreekt." Vooraleer ik het uittreksel uit het strafregister kon aanvragen, had ik een 'certificat de résidence' nodig, een bewijs dat ik in Kahone woon. De boekhouder van het project kent de burgemeester en hij ging dat even vlug regelen, zonder een kopie van het huurcontract... Hij had geen enkel bewijs met zich mee dat kon aantonen dat ik in Kahone woon, uiteindelijk heeft hij wat geld op tafel gegooid en hebben de ambtenaren ingevuld dat ik al "verschillende jaren" in Kahone woon. Ja, hoe valt dat te verantwoorden als ik nog nooit een verblijfsvergunning heb aangevraagd? Een illegale Belg die door de mazen van het Senegalese net valt? Uiteindelijk maakte de ambtenaar van het strafregister daar helemaal geen probleem van, ik hoop dat de commissaris er ook zo over denkt... Toen het uittreksel uit het strafregister bijna klaar was, bleek dat ik nog verschillende fiscale zegels moest kopen, alle instanties stonden op het punt te sluiten, maar de boekhouder wist toch nog ergens zegels te vinden. Nu rest me nog de 'visite / contre visite' om aan te tonen of ik wel gezond ben – naar het schijnt is dat beperkt tot de vraag "Bent u gezond?" en eventueel het nemen van de bloeddruk of het gewicht – en dan heb ik alles om een verblijfsvergunning aan te vragen. Dat hoop ik toch!

Het is misschien al wel opgevallen dat geld een belangrijke motor is in de Senegalese samenleving. Het tonen van geld brengt de Senegalees in een hogere staat van paraatheid. Maurice is daar heel duidelijk over: "Alles draait om geld. Geld, geld en nog eens geld." Het is dan ook niet verwonderlijk dat tijdens de feestperioden het aantal wegcontroles toeneemt, iedereen heeft geld nodig om het feest te betalen, ook de gendarmerie. Binnen de kantoormuren van het project vormt geld meestal ook de belangrijkste drijfveer. Zo heerst er jaloezie onder de chauffeurs, want wie verschillende dagen op missie vertrekt naar de brousse en daar de nacht doorbrengt, verdient meer dan de chauffeur die vlug op en neer naar Dakar rijdt of in Kaolack blijft om daar de werknemers bij te staan.

Tijdens de laatste bijeenkomst van de voorzitters van de gebruikersverenigingen bleek geld de belangrijkste bekommernis. De bedoeling is dat de gebruikersverenigingen zelfbedruipend zijn en met de inkomsten uit de verkoop van water hun onkosten kunnen vergoeden, zoals het herstellen van lekken, een kapotte motor etc. Volgens mij is dat ook de enige manier om zulke organisaties te laten voortbestaan na het project. Het project geeft momenteel logistieke steun aan de gebruikersverenigingen (o.a. vorming van de leden van het bureau, brigades die technisch advies verlenen), geen directe financiële steun. Als we een seminarie van een aantal dagen organiseren (bijvoorbeeld over boekhouding), met overnachting ter plaatse, dan vergoedt het project de overnachting en de maaltijden, maar de verplaatsing van en naar de vorming wordt door de gebruikersverenigingen zelf betaald. Dit laat hen toe zelfstandig te kunnen werken.

Op stap met een Belgische stagiair

2007-01-27T09:21:00.000+01:00

Als enige Belg op het project PARPEBA was ik verheugd te horen dat een Belgische stagiair het team voor drie maanden komt versterken. Nou ja, Mathieu is veeleer een Afrikaan dan een Belg. Hij is opgegroeid in Afrika, waar zijn vader al 25 jaar lang de Belgische ontwikkelingssamenwerking opvolgt voor de Belgische ambassade. En voor zijn hogere studies verkoos Mathieu Frankrijk boven België. Wat stelt een Belgische nationaliteit dan nog voor?

Ik kreeg het in elk geval niet over mijn hart om Mathieu zijn eerste avond in Kaolack alleen te laten in de sombere 'chambre de passage' van het project. Samen met de andere stagiair Moussa, tevens mijn buurjongen, vertrokken we dinsdag na het werk naar L'Alliance, waar we in het bier doken. De mannen verkozen een Gazelle, altijd een halve liter, ik hield het bij een 'petite Flag'. Ik trof een aantal bekende gezichten aan in L'Alliance, waaronder twee muzikanten. Het werd een fijne avond vol jamsessies, bier en interessante gesprekken. Mannen onder elkaar die over de liefde praten en ik als enige vrouw om mijn soortgenoten alle eer aan te doen. Juist diezelfde dag had ik met Maurice ook een boeiend gesprek over dat onderwerp. Ik ben met hem naar Diourbel geweest om kalenders van het project te bezorgen aan de lokale autoriteiten. Zoals gewoonlijk lachen we veel tijdens een rit samen. En zoals gewoonlijk waarschuwt hij me voor de Senegalese mannen... Maar volgens hem kan ik ook geen jaar zonder een Senegalees lief zitten. Nu ja, aanbiedingen zijn er genoeg, maar ik ben nog niemand tegengekomen die verder kijkt dan mijn blanke tint. Bij de mannen die me direct proberen te verleiden voel ik me een lustobject, al de persoonlijke bagage die ik meedraag speelt daarbij geen enkele rol. Van de meeste mannelijke vrienden die ik heb weet ik dat ze me vroeg of laat zullen proberen te verleiden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat je je meer op je gemak voelt bij je blanke medemens, hoewel er in Senegal gevallen genoeg rondlopen die even hard 'shoppen' als de Senegalezen zelf. 's Middags ten huize Anouar zie je vaak koppeltjes: een mooie jonge Senegalese vrouw met een oudere blanke man. Op sommige plaatsen is er zelfs sprake sekstoerisme.

Ik begin de Senegalese humor te appreciëren en onder de knie te krijgen. Ze verschilt niet zoveel van de onze en Senegalezen praten vaak met een dubbele tong, zoals latino's. Het roddelcircuit binnen het project gaat aan mijn neus voorbij, volgens Maurice omdat ze me er niet mee lastig willen vallen. Ik hoef het ook allemaal niet te weten, af en toe vertelt mijn spion me enkele verhalen waarin ikzelf voorkom en waar ik vooral om moet lachen. Ik merk dat de collega's het appreciëren dat ik grapjes maak, dat ik Wolof leer, dat ik met hen ga eten. Onlangs zei Maurice dat ik al een Afrikaanse was geworden. Alleen mag ik me niet inhouden als ik moet niezen en eet ik het liefst zoveel mogelijk met mijn handen. Het zal wennen worden als ik terug naar België kom!

Donderdag ben ik met Mathieu en Moussa opnieuw naar L'Alliance gegaan, ze projecteerden er een concert van Prince. Uiteindelijk zijn we in Bluebird geëindigd... in de hitte van zwetende en dansende lijven. Blijkbaar is het daar elke donderdag Senegalese avond, vrijdag salsa-avond en zaterdag variété. In elk geval heb ik me donderdag goed kunnen uitleven op Senegalese salsa en pikten de volgende ochtend mijn oogjes toen ik aankwam op het werk.

De kans is groot dat er binnen een dik half jaar meer BTC-vrijwilligers naar Senegal komen. Ik heb namelijk vernomen dat BTC Dakar wel een vrijwilliger wil en het gezondheidsproject in Kaolack ook. De vraag is natuurlijk of uit de eerstvolgende selectie de gevraagde profielen worden gehaald. Evariste, de dokter van het gezondheidsproject in Kaolack, is een Belg/Congolees met een enorm groot hart. Vrijdag heb ik voor de tweede keer gitaarles gegeven aan zijn zoon, voor mezelf is het even wennen want de jongen heeft geen enkele voorkennis van muziek. Na de gitaarles volgen er interessante conversaties bij een biertje of een glas wijn totdat we bijna in slaap vallen in de zetel en Evariste me thuis afzet. Zijn vrouw, een Duitse, werkt op hetzelfde project.

Twee maanden

2007-01-22T11:27:00.000+01:00

Toen ik zondag voor valavond een bezoek bracht aan Renate, zei ze me dat we iets moesten vieren. Dag op dag twee maanden geleden ben ik aangekomen in Senegal. Twee maanden... de tijd vliegt voorbij. Ik was eigenlijk naar Renate gegaan om de kleine katjes te zien. Ze groeien met de dag en ze beginnen volop het omliggende terrein van hun slaapplaats te verkennen. Ze ondernemen de eerste pogingen om hun broers of zus te treiteren. Ik moet nog een aantal weken wachten en dan neem ik twee katers naar huis.

Mijn twee maanden heb ik mooi afgesloten met een nachtelijke plons in het zwembad en enkele biertjes aan de toog van Le Relais. Toen de maag rond middernacht begon te grommen hebben Lamine, barman Jean-Paul en ik een hamburger gegeten van het enige echte fastfoodrestaurant in Kaolack: Bluebird. Ja, diezelfde Bluebird die ook feestjes organiseert en een gezellig terras heeft waar men gegrilde kip in championnensaus kan eten. De kip was wel een beetje taai, 't is maar dat je 't weet.

Rally

2007-01-20T11:13:00.000+01:00

Het geluid van helikopters wekte me zaterdagochtend uit mijn slaap. Och ja, de rally. Zaterdag was Kaolack aan de buurt. De voorbije dagen had ik al wat tekenen gezien: Fransen die instaan voor de wegveiligheid passeerden 's middags bij Anouar en het aantal terreinwagens nam elke dag toe. Het ondersteunend team en de 'afvallers' namen de geasfalteerde weg naar Dakar en reden dus door het centrum van Kahone, vijftig meter van mijn huis, en Kaolack. De deelnemers vervolgden hun route door de brousse, enkel het geluid van helikopters maakte me bewust van hun verre aanwezigheid. Toen ik zaterdag naar de markt ging was de rally Parijs-Dakar nochtans heel zichtbaar. Fraaie terreinwagens versierd met allerlei logo's, benzinewagens, wagens met reservebanden... ze passeerden allemaal Kaolack om zondag op tijd aan te komen aan Lac Rose, het eindpunt van de rally. Maar het leven in Kaolack ging zijn gewone gangetje, de markt liep vol met mensen op zoek naar voedsel en andere waren, de rally liet hen veeleer koud. Lamine en ik waren ook op zoek naar de ingrediënten voor het weekend, hij ging me leren hoe ik tcheebu djen moet klaarmaken. Want mijn collega's vinden het maar bizar dat ik nog altijd niet weet hoe het nationale gerecht klaar te maken. De verklaring is simpel: na verschillende keren per week rijst met vis te eten, snak ik in het weekend naar andere koek, zoals pasta!

Comité de Pilotage

2007-01-19T09:10:00.000+01:00

Om 9u begon de vergaderzaal van PARPEBA goed vol te lopen met functionarissen van de Senegalese overheid en vertegenwoordigers van de Belgische ambassade en van BTC Dakar. Donderdag vond het halfjaarlijkse Comité de Pilotage plaats, een vergadering waarbij de partners de vooruitgang van het project toetsen aan de beoogde resultaten van PARPEBA. Het project boekt vooruitgang maar ondervindt op sommige plaatsen ook hindernissen: gebrek aan (gekwalificeerd) personeel, een firma die maanden achterstaat met de bouw van een watertoren. Vorige week is PARPEBA een collega rijker geworden, hij zal zich toeleggen op het hygiënische aspect van het project. Drinkbaar water aanbieden is één ding, zorgen dat het water in hygiënische omstandigheden vervoerd en bewaard wordt is een andere zaak. De hygiënische doelstelling van het project zou hierdoor de aandacht moeten krijgen die het verdient.

Het was een verzameling van schoon volk dat na de vergadering afzakte naar Le Brasero om daar bediend te worden door Anouar. Zo vlug ze gekomen waren, zo vlug waren ze ook weer weg. De lokroep van Dakar! De mannen in hun rolstoel die buiten Le Brasero, zoals elke dag, hun hand uitstaken met de hoop dat een blanke hen 100 CFA (0,15€) cadeau zou doen, zagen het bonte gezelschap voor hun neus passeren. Voor de eerste keer heb ik hen iets toegestopt. Het is eerder uit pragmatisme dat ik hen al de vorige keren voorbij liep – echter niet zonder schuldgevoel. Als ik het geld in mijn hand heb, twijfel ik niet om het te geven. Maar als ik in mijn zak moet grijpen... pragmatisch hé? Nu ja, je kunt moeilijk aan iedereen die iets vraagt iets geven. Het zijn er zoveel: de kleine talibé's die je 's ochtends voor je kantoor opwachten en Arabische verzen opsommen, de gehandicapten die je opwachten buiten Le Brasero en de kruidenier, de oude vrouwtjes langs de kant van de weg... Aan wie geef je iets en aan wie niet? Vooral bij de talibé's heb ik het moeilijk. De kleine kinderen met een snotterige neus en vuile, gescheurde kleding moeten van hun maraboet – die overigens over een piccobello kostuum en een blinkende dure auto beschikt - hun eigen eten zien te zoeken. In ruil krijgen ze koranlessen en onderdak. En uiteraard is de maraboet met de meeste talibé's onder zijn hoede een zeer belangrijk persoon die alle respect verdient. Ik kan me persoonlijk niet in die structuur vinden. Houd je ze juist niet in stand door iets te geven? Anderzijds, als je niets geeft blijven de magen van de honderden talibé's even leeg! De ene keer sus ik mijn geweten en geef ik wat kleingeld of iets om te eten, de andere keer kijk ik met een schuldgevoel de andere kant op of probeer ik hen niet te lang in de ogen te kijken.

Het leven zoals het is in Kaolack

2007-01-15T09:30:00.000+01:00

Op een gewone weekdag loopt mijn wekker af om 6u50. Ik draai me nog eens om en sta twintig minuten later op. Ik kleed me aan en zet thee. Ik eet het brood dat ik de vorige nacht uit de diepvriezer gehaald heb... en smeer er Nutella op. In Senegal vind je bijna alles, dus ook Nutella, maar het is zeker niet goedkoop. De gewone Senegalese baguetten vind ik niet voedzaam genoeg en ik eet daarom het brood dat in de dorpen gebakken wordt, "pain du village" noemen ze dat hier. Je vindt dat niet bij de gewone bakkers, ik koop het bij een kraampje aan het tankstation van Total op de route naar Ziguinchor (Casamance). Dankzij mijn diepvriezer hoef ik me niet elke dag te bevoorraden, maar koop ik een portie voor een hele week.

Om 7u40 begint Joep te claxoneren en haast ik me naar buiten. Hij zet de kinderen af aan school en daarna rijden we naar het werk, waar we iets voor 8u aankomen. Ik start de computer op en rond 8u30 ga ik naar de kleine resto van het werk om thee te drinken. Alle collega’s zijn dan al aangekomen, de secretaresse heeft het water opgewarmd en sommigen verorberen nog hun ontbijt. Tot 13u werk ik. Momenteel ben ik bezig met het gegevensbestand. De nieuwe ASUFOR’s (gebruikersverenigingen) moeten gecreëerd worden in de database en hun basisgegevens moeten ingevuld worden, o.a. de technische fiche van de site en de leden van het comité en het bureau. Achteraf wordt dan maandelijks het waterverbruik per aftappunt en het verslag van de vergadering ingevoerd.

Tussen 13u en 13u30 zet Renate me af in het centrum van Kaolack terwijl zij naar huis rijdt. Of ik ga te voet als mijn keuze van die dag vlakbij het werk ligt. Ik ga zeker twee keer per week naar Le Brasero, het restaurant van de Libanees Anouar, het is er gezellig en het is er altijd wel druk. Je vindt er overigens veel blanken. Ik zet me aan een tafel met Anouar en eet de dagschotel (1,5 €) of de geroosterde kip met frietjes (5 €). Daarna drinken we samen een tas koffie en iets voor 15u vertrek ik te voet naar het werk. Andere opties om te eten: Chez Leila (koele plek door het hoge plafond, enkel dagschotel); een lokale tent op 100 meter van het werk waar vele Senegalese collega's eten (dagschotel mafe (rundsvlees met pindasaus en rijst) of het nationale gerecht tcheebu djen (rijst gekookt in tomatensaus met vis); L’Alliance Française ('s middags komt er geen kat, maar ik eet er voordat ik gitaarles geef aan Bass). Twee keer per week ga ik tijdens de middagpauze ook naar de markt, waar ik fruit koop (momenteel zijn dat vooral appelen, sinaasappellen en bananen), groenten (sla, komkommer en kleine tomaten). Voor de grote inkopen moet ik naar de Libanese kruidenier, waar je spaghettisaus, WC-papier, kuisproducten, wijn, verschillende Franse kazen etc. vindt.

Om 15u vat ik het werk terug aan en ik keer naar huis met Renate tusssen 18u en 19u. Ik neem een koude douche, kijk het Franse journaal op televisie om 19u30 en bereid het avondmaal (brood en groenten). Daarna werk ik wat op de computer, lees ik, speel ik gitaar, kijk ik een film, luister ik muziek of speel ik kaart met de buren. Tussen 23u en middernacht kruip ik in mijn nest.

Uitgaansleven in Kaolack

2007-01-09T09:38:00.000+01:00

Zondagavond vond er een belangrijke strijd plaats. Iedereen zat voor de televisie gekluisterd, vooral de inwoners van Kaolack, want één van de worstelaars is 'kaolackois'. Worstelen is dé favoriete sport in Senegal, voetbal komt slechts op de tweede plaats. Net zoals de anderen zat ik in het hotel Le Relais vol spanning de strijd der titanen af te wachten. De barman van het hotel kon geen taxi of taxibrommer meer vinden, iedereen wou de strijd volgen. Ik had juist gezwommen en zat aan de bar te genieten van een drankje toen de strijd begon. Bombardier en Tyson, zwaargewichten van twee meter, namen het tegen elkaar op. Al gauw kwamen beiden ten val, maar het was onduidelijk wie er gewonnen had, dus oordeelde de scheidsrechter dat de strijd hernomen moest worden. Tyson verliet echter het stadium in zijn blinkende 4x4 - de grote worstelaars verdienen grof geld aan zo’n strijd - tot ongenoegen van de kaolackois. Voor de één heeft Tyson hem teleurgesteld, voor de ander was het duidelijk dat Tyson gewonnen had. In elk geval, er ontstond een verhitte discussie die de volgende ochtend nog volop woedde op het werk!

Het lijkt een gewoonte te worden om mijn weekends in Kaolack af te sluiten in het hotel Le Relais. Het is dan ook een feërieke plaats waar ik volledig tot rust kan komen. En vermits ik tot het vast cliënteel begin te behoren mag ik gerust eens een duikje nemen in het zwembad of wireless surfen met mijn laptop. Ik ben overigens sterk aan het overwegen om een kleine brommer te kopen zodat ik een pak mobieler ben. Momenteel doe ik altijd een beroep op mijn buurjongens of een taxi, maar dat beperkt toch je beweegruimte.

Eén van mijn andere vaste uitgaansplaatsen is L'Alliance Franco-Sénégalaise. Daar vindt elk weekend een optreden plaats van dezelfde groep, maar één keer per maand ook van een muziekband met zijn roots buiten Kaolack. Het nieuwe programma voorziet nu ook in een jazzavond op woensdag en een filmprojectie op donderdag. Het aanbod mag dan schitterend zijn, het publiek heeft de weg naar L'Alliance nog niet in grote getalen gevonden. In het weekend zoekt de jeugd vooral vertier in Bluebird. Vanaf 1u 's ochtends loopt de club vol dansende mensen. Vorig weekend heb ik een poging ondernomen om een bezoek te brengen aan de fuif, maar na een drankje buiten op het terras kreeg ik enorme buikkrampen en ben ik terug naar huis gegaan. Mijn lichaam moet toch nog wat wennen aan zijn nieuwe omgeving, ook al zit ik hier al een maand.

Senegalese cultuur

2007-01-05T17:17:00.000+01:00

Ca va?

De Senegalese samenleving draait rond begroeten. Iemand niet begroeten kan beledigend overkomen. De begroeting gaat gepaard met een lach, een handdruk - kort of lang, slap of vast - en een "ça va". Sommigen vragen uitgebreid naar je ontwaken, je nachtrust of je familie. Iedere ochtend doe ik een tour langs de bureaus, als de collega's tenminste zelf nog niet zijn langsgeweest. Ik ben namelijk altijd één van de eersten op het werk. Niet omdat ik zo graag vroeg opsta, maar omdat ik meerijd met Joep en die moet zijn kinderen naar school brengen.

De ochtendlijke groet volstaat niet voor de hele dag. Als je elkaar in de namiddag weer tegen het lijf loopt, groet je opnieuw. In het Wolof gaat dat als volgt: "Nanga def?" - "Mangi fi". Letterlijk betekent dat: "Wat heb je gedaan?" - "Ik ben hier". Voordat je hiertoe komt, zeg je eerst "Salaam maleikoum", waarop de ander "Maleikoum salaam" antwoordt. Zoals je "Bonjour" zegt. Als je weggaat zeg je in het Wolof "Mangi dem". Dat betekent letterlijk "Ik ben aan het weggaan". De versie die het altijd doet is "Insjallah".

Je ziet bovendien vaak mannen die hand in hand lopen of elkaar omarmen. Dat is een teken van broederschap en vriendschap. Voor homoseksuelen is Senegal zeker en vast geen paradijs, het is zelfs wettelijk strafbaar.

Welke rij?

Het viel me al op in het luchthavengebouw van Dakar. Terwijl ik rustig de tijd nam om mijn bagage, die uit de scanner kwam, goed te ordenen op het karretje, kon de volgende niet wachten om zijn valiezen uit de scanner te nemen en op zijn kar te gooien. Ik heb mijn tempo dan maar verhoogd om te vermijden dat ik helemaal platgewalst werd door ongeduldige mensen.

Mijn volgende ervaring met "wachten in de rij" was in het ziekenhuis. Wat begon als een rij werd even later een mierennest. In België weet iedereen wie er voor hem komt en als er iemand voorkruipt dan gebeurt dat zeker niet zonder commentaar. Voorkruipen is iets dat "niet hoort". In Senegal daarentegen geldt de wet van de sterkste. Vermits mijn ellebogen hier nog niet aan gewend zijn, heb ik Maurice maar laten aanschuiven aan het loket. De enige manier om wat orde te scheppen is de klant een nummer te laten nemen als hij binnenkomt, zoals in de bank of de telefoonmaatschappij. Maar daar zijn de rijen zo ontmoedigend dat ik de hulp van de boekhouder van het project inroep. Hij heeft zijn vaste contacten die hij direct kan aanspreken - zonder een nummer te trekken. In de bank - het is een financiële instelling voor iets - moet hij daarvoor een kleine financiële stimulans geven, een fooi van 1000 CFA (1,5 €).

Toen ik onlangs naar het laboratorium ging, had ik van mijn arts de opdracht gekregen om direct de hoofdarts van het labo aan te spreken, anders had ik zeker de hele ochtend in de rij gezeten... En toen ik mooi mijn beurt stond af te wachten in de apotheek, riep de volgende klant met luide stem wat hij nodig had. Beurt verkeken dus. Een grote mond, sterke ellebogen, persoonlijke contacten en soms een kleine fooi, dát heb je nodig om bediend te worden.

Dubbel gezicht

De Senegalezen zijn trots op hun "teranga" (gastvrijheid) en ze zullen je dan ook vaak vriendelijk te woord staan. Je wordt regelmatig uitgenodigd om samen thee te drinken of samen te eten. Vanuit commercieel oogpunt proberen ze je dikwijls op te lichten, maar het is een kwestie om het afpingelen onder de knie te krijgen en de prijzen te kennen.

Als blanke vrouw in Senegal kom je ook in contact met een ander soort gastvrijheid. Wanneer je je op je gemak begint te voelen bij je mannelijk gezelschap en je meer en meer vertrouwen krijgt in de persoon tegenover je, toont hij zijn andere gelaat. Hij zal dat niet direct laten zien en hij maakt van jou dan ook een gemakkelijke prooi voor zijn val. Eens er wat vertrouwen gecreëerd is, laat hij zijn lusten de vrije loop en probeert hij je te versieren. Een duidelijk "nee" houdt hem niet altijd tegen, hij is ervan overtuigd dat hij je kan veroveren en dat jouw vlees ook zwak is. Hij kijkt je diep in de ogen, hij neemt je vast, hij fluistert je lieve woorden toe, hij belooft je de hemel op aarde. Dat hij al een vrouw en kinderen heeft vormt helemaal geen probleem, polygamie is wettelijk toegelaten in Senegal. Maar als de man trouwt moet hij wel opgeven of hij één of meerdere vrouwen wil. Eens dat genoteerd is, kan hij verschillende vrouwen huwen, waaronder jij.

Panne

2007-01-03T09:04:00.000+01:00

Omdat er op 1 januari niet direct een 'taxi brousse' (of 'taxi sept places') te bespeuren viel, moest ik een 'car rapide' naar Kaolack nemen. In tegenstelling tot vele cars rapides was de minibus nog in goede staat, zo leek het toch. Als sardienen wrongen we ons in de krakkemikkige roestbak. Zo veel mogelijk passagiers is het motto... vijf op een rij. En de bagage op het dak. Eerst wilden ze me daar nog een toelage voor aanrekenen, maar Malal heeft het niet zover laten komen. Als toubab moet je er rekening mee houden dat ze je altijd kunnen oplichten... Er waren geen files en we zouden dus vlug in Kaolack zijn, maar dat was buiten de wil van de ijzeren snelheidsvogel gerekend. We waren nog maar net buiten Dakar of we hadden al een lekke band. Een half uur later, ik was al goed aan het indommelen, besloot de chauffeur om een onderdeel van de minibus te vervangen en werden we achtergelaten tussen de fruitstalletjes om na een uur de reis terug te hervatten. Daarna kwamen we nog verschillende keren tot stilstand, waarbij er nog maar eens een band vervangen werd. Uiteindelijk hebben we zes uur gedaan over een traject dat we gemakkelijk in twee uur hadden kunnen afleggen! Och ja, Afrikaanse charme zeker?

Nieuwjaar

2007-01-03T09:01:00.000+01:00

Zaterdagmiddag keerde ik met Lamine terug naar Dakar, waar hij zijn weg vervolgde naar Kaolack, en ik naar de ouders van Malal trok. Zondag wekten drie Amerikaanse vrouwen me uit mijn slaap. Ze zijn in Dakar voor een dansstage en Malal had ze uitgenodigd voor Tabaski. 's Morgens gingen de mannen en de jongens naar de moskee om te bidden en daarna slachtten ze drie schapen. De vrouwen bereidden ondertussen de maaltijd. Ik heb nog nooit zoveel look en ajuinen gesneden als die dag! Het vlees werd gebraden en de mannen aten al enkele poten. In de namiddag was de volledige maaltijd klaar en kon iedereen rond de schotel plaatsnemen. De testikels van de schapen zijn een lekkernij voorbehouden aan de kinderen, maar ze aarzelden niet om mij ervan te laten proeven. In de namiddag werd de boubou aangetrokken en gingen we op familiebezoek. Na de vierde visite stond mijn buik rond van de frisdrank, maar ze drongen zo hard aan dat weigeren niet hielp. Bij onze terugkomst ’s avonds werd er nog een keer gegeten. "Dit is het middageten," lachtte Khady, de vrouw van Malal. Na het zogezegde middageten keerde ik terug naar het huis van Malal, waarna ik met hem en de drie Amerikanen de stad introk voor het vuurwerk.

De Place d'Indépendance barste uit zijn voegen en knallers en vuurpijlen vlogen in het rond. We kwamen een uur op voorhand aan, maar het leek wel of het al middernacht was. Kinderen kochten vuurpijlen en knallers op straat en lieten ze even later af. Ze vlogen naar alle kanten en vaak in de menigte. Malal voelde zich opperbest maar de vrouwen in zijn gezelschap voelden zich toch niet zo veilig en we bleven dus op een afstand van de grote massa. Een knaller ontsprong vlak aan mijn voeten en mijn oren suisden, als toubab was ik natuurlijk een gemakkelijk doelwit. Om 24u kwam het grote vuurwerk en daarna begaven we ons naar een fast food restaurant omdat de Amerikaanse vrouwen honger hadden. Maar daarvoor moesten we ons langs knallers begeven die nog de hele nacht zouden afgaan.

Op eilandbezoek

2007-01-03T08:57:00.000+01:00

Op kerstdag reed ik met Maurice naar Dakar, waar Malal me opwachtte. Ik heb hem kort ontmoet in België, de dag voor ik vertrok. Hij is actief in de culturele sector en had me uitgenodigd voor Tabaski en Nieuwjaar. Ik mocht bij hem thuis logeren. Zijn vrouw geeft dansles en ik hoop in de toekomst bij haar een aantal lessen te kunnen volgen. De dagen erna heb ik Dakar verkend en een heleboel stoffen gekocht op de markt, voor de zetels, de gordijnen en een boubou. Dat kledingstuk draagt iedere moslim op de dag van het offerfeest.

Donderdag vertrok ik naar N'Gor, waar ik samen met mijn buurjongen uit Kahone, Lamine, een prauw nam naar het gelijknamige eiland. Ik herinnerde me mijn eerste indrukken van Dakar toen ik het strand van N'Gor terugzag. Daar heb ik mijn eerste nacht in Senegal doorgebracht, zo onvertrouwd met het nieuwe land waar ik een jaar zou verblijven. Nu voelde het een stuk vertrouwder aan. Met de broekspijpen opgerold beklom ik de prauw, een hachelijke onderneming. Het eiland is zo klein dat we het vlug bezocht hadden en de uren daarna doorbrachten op het strand. In Dakar heerst een frisse zeebries en het is dan ook een pak koeler dan Kaolack. Maar het deed deugd, net zoals het koude zeewater. Tegen de middag spuwde de prauw tientallen toeristen uit op het eiland. Wij vertrokken in de late namiddag terug naar het vasteland.

Vrijdag namen we een taxi naar de haven van Dakar, waar de veerboot naar Gorée vertrekt. We waren juist op tijd voor de veerboot van 11u. Het eiland lag prachtig te schitteren in de zon en heeft mijn hart veroverd. Kleine straatjes, kleurrijke huizen, historische gebouwen, bloemen overal en omringd door de zee. Ik besloot er de nacht door te brengen. Maar ondertussen was bijna al mijn geld op - Dakar is niet goedkoop - en Lamine had nog net genoeg voor het transport naar Kaolack. Gelukkig vond ik een kamer bij een inwoner voor 15 euro, ruim de helft goedkoper dan wat de twee hotels op het eiland aanbieden.

Gorée is zeer toeristisch, elke dag passeren er overvolle veerboten. Het bezit dan ook een historische 'troef': het werd onder de koloniale tijd gebruikt als draaischijf voor de slavenhandel. Slaven werden ondergebracht in het slavenhuis en moesten 'la porte du voyage sans retour' passeren, waar ze op een boot gezet werden richting Amerika. Het eiland bezit ook een fort waar een museum is ondergebracht. Op de restanten van een oude vulkaan staan nog een aantal kanonnen uit de Tweede Wereldoorlog. De schakering tussen oud en nieuw, tussen de gerestaureerde gebouwen en de ruïnes waar de lokale bevolking een onderkomen gevonden heeft, is uitermate boeiend. Het oude gouverneursgebouw ligt er vervallen bij en buiten enkele katten valt er weinig leven te bespeuren. Maar ik heb er onder het stof nog wel een koloniaal bad aangetroffen. En toen ik uit het raam keek, keek ik uit op een plein omringd door oude gebouwen die nu bewoond worden door Senegalese families. De was hing tussen de bomen, de kinderen speelden voetbal, de schapen liepen in het rond, de vrouwen wasten kleding in de oude deurportalen. 's Avonds, wanneer de meeste toeristen terug naar Dakar zijn gekeerd, zaten de kunstenaars die overdag hun waar aan de man probeerden te brengen, samen thee te drinken en djembé te spelen op de heuveltop. Na het gejoel van de kinderen beheerste de klotsende zee en de wind de nacht op Gorée.

Kerstmis

2007-01-03T08:50:00.000+01:00

Gewapend met een WC-rol, Belgische chocolade en zwemgerief - en natuurlijk ook nog andere dingen - vertrok ik zaterdag 23 december met Maurice naar Thies. Hij was even naar de schapen in Kahone gaan kijken: "Te duur," luidde zijn conclusie. Met het offerfeest in aantocht heerste er een 'schapengekte' in Senegal. De weide over mijn huis was veroverd door schapen, die bijeengehouden werden door nomaden uit de buurlanden – mannen met een lichtere huidskleur dan de Senegalezen en in lange gewaden en een tulband.

Maurice had een missie, hij moest twee studenten afhalen in een dorpje nabij Diourbel en naar Dakar brengen. De studenten doen onderzoek naar de waterkwaliteit en naar de mogelijkheden om het fluor- en zoutgehalte in het water te verminderen, één van de doelstellingen van het project. Onderweg kwamen we overal schapen tegen: in taxi's, op taxi's, in cars rapides, bovenop cars rapides... De vraag was of de beesten de eindmeet wel zouden halen in zulke condities. In Dakar zelf had Maurice nog een aantal dingen te doen, vooral op vraag van collega's die profiteren van het feit dat een chauffeur van het project naar Dakar rijdt. Uiteindelijk verlieten we Dakar bij schemering en kwamen we pas rond middernacht aan in Thies. We hebben meer dan twee uur vastgezeten in de file bij het buitengaan van Dakar omdat er op een belangrijk kruispunt geen politieman te bespeuren viel. Dan geldt de wet van de sterkste...

In het huis van Maurice heerste al een kerstsfeer de avond voor kerstavond. Zijn grand-frère (zelfde vader, andere moeder) was er met zijn vrouw en twee kindjes en de twee kleine plastieke kerstbomen flikkerden volop. Simone en Henriette, de dochters van Maurice, plakten slierten tegen de muur, maar ze zouden nooit verder geraken dan 'Joye' onder luid commentaar van de toeschouwers: "Jullie zijn te groot begonnen!"

Zondag werd het schaap gehaald en opgevuld met kruiden. In Senegal is de keuken duidelijk alleen het terrein van de vrouwen. Daarna werd het naar de bakker gebracht omdat die een grote oven had en even later kwam het schaap er gekrompen weer uit. Na alle voorbereidingen liep het gauw tegen middernacht vooraleer we begonnen te eten. Op de Senegalese manier: een grote schotel op de grond en allen daaromheen. Dit keer heb ik het bestek maar gelaten voor wat het was.

Ik had me Kerstmis toch anders voorgesteld. Voordat het eten geserveerd werd - de hele dag dus - hing iedereen rond de televisie of waren er een aantal verdwenen om iets te kopen. De familiesfeer en gezelligheid die bij mij thuis zo gekoesterd wordt bij dergelijke feesten ontbrak duidelijk. Iedereen deed waar hij zin in had en tegen middernacht at iedereen verspreid over het hele huis. De enkele cadeaus die de broer van Maurice bijhad voor de kinderen, werden 's avonds opengedaan, in aanwezigheid van zij die toevallig in het salon zaten. Ik had een cadeautje bij voor de familie, maar dat mocht een van de dochters opendoen in haar kamer. Ik moest wel even slikken bij het verschil met een kerstavond die ik gewoon ben.

Geen kwalijke parasieten

2006-12-22T09:34:00.000+01:00

Om 13u ging ik gisteren met een bonzend hart terug naar het ziekenhuis. Maurice verklaarde me zot, hij raadde me aan twee uur later te gaan en rekening te houden met het 'Afrikaanse uur'. Maar ik kon niet wachten, ik wou zo vlug mogelijk de uitslag weten. Een assistent riep me bij de dokter... alleen wist ik niet waar die dokter zat. Ik verschoot me een ongeluk toen die op een patiëntenbed achter een gordijn mijn blad zat te bestuderen. "Wie heeft gezegd dat je om 13u al je resultaten zou hebben?" Hij vroeg een beschrijving van de verpleegster, was ze groot, jong,... "Dat weet ik niet meer, daar heb ik nu echt niet op gelet." Wat waren dat nu voor vragen, ik stond versteld. "Normaal geven we nooit dezelfde dag de resultaten." Ik had de verpleegster echt wel duidelijk 13u horen zeggen, zonder dat ze daarbij zei dat het voor morgen was, bovendien zei iedereen op het project dat je de resultaten altijd dezelfde dag krijgt. Voor de zekerheid heb ik Maurice er maar even bijgeroepen en de dokter verdween in de gang. Vijf minuten later gaf hij me een blad met daarop wat gekribbel in het rood. "Er zit wel degelijk iets in," lachtte Maurice. Hm, ik wou nog niet lachen vooraleer ik wist wát er juist inzat.

In de late namiddag zag ik dan eindelijk de dokter van het gezondheidsproject - het is een Belg/Congolees. Het was allemaal niet zo erg, zo bleek, en hij raadde me aan te wachten. Het zou vanzelf over gaan. Gisterenmiddag ben ik gestopt met het innemen van loperamide omdat het allemaal wat beter ging. Stilaan wordt mijn stoelgang weer normaal, maar bij elke kramp en elk toiletbezoek houd ik mijn hart vast...

Malaria & diarree

2006-12-21T13:25:00.000+01:00

Het sloeg in als een bom. Ik stond maandag op en had pijn over heel mijn lichaam. De avond ervoor had ik één kilometer baantjes getrokken in de rivier naast Hotel Le Relais, niet zo ideaal als het zwembad van Brasschaat/Schoten, want het water was vrij koud en er stond stroming. Maar het is de enige plek in Kaolack waar er een zwembaan van 50 meter is die gebruikt wordt door de plaatselijke zwemclub. Ideaal om aan sport te doen en om nadien te ontspannen aan de toog van het hotel bij een Senegalees biertje. Ik dacht maandagochtend dus dat mijn spierpijn het gevolg was van mijn fysieke inspanningen van de dag ervoor. Even later op het werk bleek mijn stoelgang toch niet zo normaal én had ik het enorm koud. Mijn coach raadde me aan naar huis te gaan, waar ik na enkele uren slaap koorts kreeg. Renate heeft direct de dokter van het Belgisch-Senegalese gezonheidsproject in Kaolack gebeld en die raadde aan te starten met een behandeling tegen malaria. ’s Nachts haalde ik temperaturen van rond de 39,5 graden, ik zweette me te pletter en snelde elk uur naar het toilet – dat tot mijn groot ongenoegen niet altijd werkte! Tegen de ochtend was de koorts verdwenen en was de behandeling tegen malaria afgerond. Ik was echter ontzettend uitgeput, ik kreeg geen hap door mijn keel want dat deed me naar het toilet lopen. Dinsdag heb ik dus voornamelijk doorgebracht op bed (en op ’t toilet). De dokter zei te wachten met imodium, maar omdat ik woensdagochtend nog steeds diarree had en ik het echt niet meer kon uithouden, mocht ik beginnen met loperamide (de generische variant van imodium). Ik kon eindelijk normaal functioneren en ik kreeg zin om te eten. Ik werd overstelpt met telefoontjes van mensen die vernomen hadden dat ik ziek was en die me veel beterschap wensten. Mijn coach en de buren overlaadden me met fruit.

Deze ochtend heb ik mijn stoelgang overgebracht naar het laboratorium in Kaolack, waar ik hopelijk uitsluitsel krijg over de parasieten die mijn darmen nog steeds kwellen. Toen ik aankwam op het project - met mijn dosis loperamide bij de hand - werd ik overladen met vreugdekreten en blije gezichten: "We hebben je gemist!"

Het moet nu juist lukken dat ik na één maand in Senegal, in het seizoen dat er weinig muggen voorkomen, mijn eerste malaria oploop. Het feit dat de behandeling effect had wil zeggen dat het waarschijnlijk wel om malaria ging. Na een week zal mijn bloed onder de lens gehouden worden om te kijken of er nog sporen van malaria te vinden zijn. Ondertussen hoop ik dat mijn stoelgang betert en dat ik een probleemloze Kerst kan doorbrengen in Thies!

De geur van regen

2006-12-14T09:06:00.000+01:00

De geur van nat mos drong mijn neusgaten binnen. "Het regent," zegt Moussa. "Ruik je het niet?" De geur herkende ik als geen ander, een typische Belgische geur, ik had niet verwacht die in Senegal aan te treffen. Tijdens deze tijd van het jaar begint het droge seizoen en het is zeer zeldzaam dat het dan nog regent. Als op het bureau heel de dag het venster openstaat dan kan ik achteraf gegarandeerd het stof van mijn computer en papieren halen. Awa, de buurvrouw die mijn huis proper houdt – na lang aandringen heb ik dan toch een bonne genomen – klaagt ook over de hoeveelheid stof. Mijn ogen doen regelmatig pijn van de droge warmte en mijn huid droogt uit. Maar woensdagochtend deed ik een rare vaststelling... het konden niet de sporen van de Saloum-vogels zijn voor mijn deur, daarvoor waar ze te talrijk. En dan voelde ik ineens een druppel. Regen? De laatste dagen kwam de zon nauwelijks door het wolkendek piepen, dus regen zat er wel in. En toen ik ’s avonds even een bezoek aan de buren bracht, doordrong die specifieke geur het hele huis. Ik ben direct gaan kijken en ben door de regen naar huis gelopen.

Ondertussen richten in Kahone, aan de overkant van de weg, verschillende nomaden een tijdelijke woonplaats op. Ze komen van ver, zelfs van Mali en Mauritanië, om hun schapen hier te verkopen. Elke dag groeit het aantal schapen en rieten huisjes...

Van vrijdag tot zondag is er een veebeurs in Kaolack en het project wil daar zichtbaar aanwezig zijn. Momenteel houd ik me dus bezig met het ontwikkelen van een tentoonstelling: schema’s, foto’s afdrukken... De verantwoordelijke van de technische dienst – een zeer humoristische kerel die al eens in België is geweest – wou me al direct bombarderen tot hoofdverantwoordelijke.

Dakar en Thies

2006-12-12T09:16:00.000+01:00

Sommigen houden ervan, anderen blijven er zoveel mogelijk weg. Dakar barst als hoofdstad stilaan uit zijn voegen. Het "plateau" dat zich op het schiereiland bevindt kan zich om logische redenen niet meer uitbreiden (hoewel het tegenwoordig in de mode is om land bij te bouwen op zee, zelfs in de gekste vormen zoals een palmboom). De nieuwe quartiers zoeken elk hun eigen plek op het smalle gedeelte dat het schiereiland met de rest van Senegal verbindt. De enige weg die beide delen met elkaar verbindt is dan ook een mierennest van auto’s die meer stilstaan dan rijden, een feit waarvan de vele straatventers profiteren. T-shirts, snoep, fruit, cashewnoten, telefoonkaarten, ruitenwissers... je kan het zo gek niet bedenken, voor iedereen is er wat wils. Mensenmassa’s werpen zich tussen de auto's, wrakken staan te roesten langs de weg naar Rufisque en de schapen zijn de koning te rijk. Nu toch nog... 31 december is het Tabaski, het offerfeest, en dan verdwijnen al die horden schapen langs de weg in de kookpot. En laten we vooral ook niet de duidelijke aanwezigheid van oranje reclameborden vergeten. Om de tien meter kom je Orange tegen, mijn eerste gsm-operator in België en nu mijn Senegalese gsm-operator. De kleur is her en der grauw van de vele uitlaatgassen, maar Orange is duidelijk aan zijn opmars bezig in Afrika. Zo ook Tigo, de andere gsm-operator die aan zijn verovering van Guatemala bezig was toen ik een bezoek bracht aan dat land in september.

Donderdagochtend vertrok ik in een volle terreinwagen naar Dakar. Na twee uur rijden kwamen we onoverkomelijk tot stilstand nabij Rufisque. De cashewnoten van een straatverkoper vulden mijn hongerige maag. Om 14u30 had ik een afspraak op de Belgische ambassade, waar ik de mensen bevoegd voor de Belgische ontwikkelingssamenwerking ontmoette. De vrijwillige dienst was voor hun nog een groot raadsel, zoals dat voor ons ook af en toe is. Omdat wij de eerste lichting vrijwilligers zijn duiken er nog een heleboel praktische vragen op. We hebben niet hetzelfde statuut als de andere BTC-coöperanten en dat zorgt soms voor verwarring. Maar op de onopgeloste vragen is er altijd wel een flexibel antwoord te vinden. Zo moet ik het overschot van mijn huurbudget (zo’n 50 €) aanwenden om mijn hotelkosten tijdens missies te vergoeden, niet evident als je in het centrum van Dakar wilt overnachten. Gelukkig had een collega nog wel ergens een bed vrij voor vrijdagavond...

Na de ambassade had ik even de tijd om één van de betere boekenwinkels binnen te springen en het boek "J’apprends le Wolof" te kopen, een investering die hopelijk vlug zijn vruchten afwerpt. Door de enorme files arriveerden we een uur te laat op onze afspraak met de Représentant Résident van BTC in Senegal, een hartelijke man die nog maar net Ecuador had ingeruild voor Senegal en blijkbaar het Bosawás-project in Nicaragua, waarover ik mijn eindwerk heb gemaakt, uit de grond heeft gestampt. Zijn latino-openhartigheid kwam me bekend voor tussen al het afstandelijke (en vaak slappe) handjes-schudden in Senegal. Na het rendez-vous doken we opnieuw in de files om ons hotel te bereiken. Daar ploften we neer in de zetels van de Alliance française, met een glas champagne en een bord heerlijke garnalen om mijn aankomst te vieren.

Vrijdagochtend moest ik me nog inschrijven op de Belgische ambassade, waarna Renate haar weg naar Kaolack vervolgde en ik met de informaticus een bezoek bracht aan de webdesigner van onze website. Er is nog veel werk aan de winkel en de webdesigner heeft zich in het verleden niet al te veel gehaast.

De zon was al onder toen we het meest westelijke punt van Afrika (les Almadies) bereikten, maar de frisse zeebries en het klotsende water deden deugd, alsook het Senegalees biertje. Daarna reden we naar het huis van de nonkel van de informaticus, niet ver van de luchthaven. Enkele schapen blokkeerden de deur, maar in geen duizend jaren wil de nonkel deze schapen offeren, voor het Tabaski-feest koopt hij een ander schaap. Hij haalde trots een blauw tenue boven, waarop het hoofd van president Wade me verschillende keren toelacht. De volgende dag zou Wade een blauwe menigte toespreken, allemaal fans die zijn glimlach op hun lichaam dragen.

Zaterdagochtend heb ik Maurice, de chauffeur van Joep, wakker gebeld. Hij had Joep die nacht afgezet aan de luchthaven en zou naar zijn familie in Thies rijden. Een uur later stond hij aan de deur en nadat we zijn dochter hadden afgehaald konden we doorrijden naar Thies. Zonder file is dat een uur verwijderd van Dakar, maar wij arriveerden gemakkelijk twee uur later in de tweede grootste stad van Senegal, een zee van rust vergeleken met Dakar. Lange boulevards omringd met bomen, het leek of ik in een ander deel van Senegal was terecht gekomen. Het deed deugd om in een familie terecht te komen en om wakker te worden met het enthousiaste gespartel van een hond op bed. We aten op Senegalese wijze, de schotel met rijst en vis op de grond en iedereen eromheen. De kunst van het eten met de handen – de Senegalezen vormen bolletjes rijst in hun handpalm – laat ik over aan hen. Ze gebruiken daarvoor enkel hun rechterhand, want de linkse... wordt gebruikt om de poep mee af te vegen! Telkens vergeet ik dat, wat tot bizarre situaties leidt als ik mensen een hand wil geven en ik automatisch naar de dichtsbijzijnde hand (vaak de linkse) grijp.

Na een zak vol groenten en leuke souvenirs van palmbladeren (de specialiteit van Thies) reden we zondag terug de files in richting Dakar. We haalden de informaticus van het project op en lieten in het donker de verstikkende drukte van de hoofdstad achter ons... om enkele uren later in het stoffige Kaolack terecht te komen. Onderweg moesten we regelmatig uitwijken voor stilstaande vrachtwagens waarvan de chauffeurs diep in hun zakken moeten tasten om de Senegalese gendarmerie tevreden te stellen. Home sweet home Kaolack.

Rustig weekend

2006-12-04T16:06:00.000+01:00

Vrijdagavond na het werk ben ik met Moussa en Lamine, twee buurjongens, naar L'Alliance Française gegaan, het culturele centrum dat wordt uitgebaat door mijn Franse buurman (die nauwelijks thuis is) en waar concerten, conferenties etc. plaatsvinden. Rond 22u begon een plaatselijke band een mengeling van mbala (de Senegalese Wolof-muziek, cf. Youssou N'Dour), salsa en reggae te spelen. Van een echt feest kon je niet spreken (iedereen bleef braaf op zijn stoel zitten, buiten één man die duidelijk al diep in het glas had gekeken) en ikzelf begon na middernacht ook al in te dommelen. Na een gesprek met de groepsleider Bas, die bas speelt (eindelijk eens een naam die ik niet zo vlug zal vergeten...), mocht ik al direct les beginnen geven in de nieuwe muziekschool die ze begin volgend jaar uit de grond willen stampen. Mijn interesse was gewekt, vooral als leerling, maar omdat die muziekschool er nu nog niet is, hebben we afgesproken om eens samen te jammen.

Zaterdagochtend moest ik vroeg uit de veren, want Lamine bracht me achterop de moto naar de markt. Aardappelen, ajuinen (Senegalese welteverstaan), bananen,... en vis! De grootste drukte op de vismarkt was al gedaan, maar ik heb in elk geval al de sfeer van het marktleven kunnen opsnuiven. Veel kleuren en geuren. Vervolgens hebben we samen gekookt en 's avonds ben ik in Kaolack iets gaan drinken met een collega.

Zondag heb ik lekker uitgeslapen, wat gesnuffeld in mijn reisboeken, gezwommen in de Saloum-rivier en keeper gespeeld (reken maar dat er geen enkele bal is binnengekomen!). Ondertussen heb ik ook zaadjes gekocht om salade en tomaten te kweken, mijn bewaker gaat de tuin klaarmaken zodat we ze kunnen planten. Hopelijk maakt het zout in de grond ze niet kapot...

Bezoek Ndiedieng

2006-12-02T19:14:00.000+01:00

Vrijdag ben ik met Joe, één van de animateurs, naar Ndiedieng geweest, een dorpje ten zuiden van Kaolack. Daar is een nieuwe ASUFOR uit de grond gestampt, het water loopt nog niet maar de ingebruikname van de toren en de verschillende "bornes fontaines" zal niet meer lang op zich laten wachten.

Watertoren Ndiedieng

Stroompanne en eerste visite in de "brousse"

2006-11-30T10:12:00.000+01:00

Maandagavond heb ik mijn eerste stroompanne meegemaakt in Kahone. Ik was volop het salon aan het herordenen met Awa, de moeder van één van de jongens die Joep onder zijn vleugels heeft genomen in Benin. Plots stonden we in het donker en ik had geen kaarsen, maar de lamp die in het "overlevingspakket" van BTC zat kwam toen goed van pas. Abdelaye, mijn bewaker, ging bij de dichtsbijzijnde boutique kaarsen halen en Awa en ik wachtten voor de poort. Onder de maneschijn hadden we een goed zicht en al gauw kwamen de bewaker van de Franse buur (die het Franse culturele centrum in Kaolack uitbaat) en enkele buurjongens er bijzitten. Het was een gezellige boel en voor mij mocht de stroompanne nog wel even duren...

Maandagnacht heb ik nauwelijks iets geslapen en stond ik op met buikpijn en hoofdpijn. De typische lichamelijke verschijnselen van aanpassing aan een ander klimaat en eten... Na een douche voelde ik me fit genoeg om naar het werk te gaan, maar 's middags had ik toch wel nood aan een dutje. Renate zette me thuis af en ik heb heel de namiddag geslapen. Dat volstond om me de volgende dag weer op en top fit te voelen!

Woensdag moest Maurice een brief afleveren aan de president van enkele ASUFOR's (Associations des Usagers du Forage), de associaties van dorpelingen die de watertorens op hun terrein beheren. Ik mocht mee om een idee te krijgen van de praktische implementatie van het project, want na het lezen van een aantal rapporten blijft het toch nog allemaal abstract. We reden over kleine wegen die gebruikt worden voor paard en kar en passeerden velden met bisap (rode en witte bloemen waarvan een bittere drank wordt gemaakt) en watermeloenen. Maurice stopte regelmatig om de weg te vragen en ik oefende mijn eerste woordjes Wolof. Toen een meisje plots een hele uitleg begon in het Wolof, stond ik daar natuurlijk met mijn mond vol tanden... Maar ze vonden het wel fijn om een "toubab" (blanke) te zien en gaven me een zak vol pindanoten mee, die ze juist hadden geplukt.

PARPEBA (Project d'Amélioration et de Renforcement des Points d'Eau dans le Bassin Arachidier) is vooral een infrastructuurproject, dat dorpen in de regio van Kaolack, Fatick en Diourbel voorziet van watertorens en een bijbehorend netwerk van leidingen, waterkranen, drinkplaatsen voor de dieren etc. Het projet wil meer bepaald tegen het einde van 2008 32 nieuwe drinkwatersystemen aanleggen, 14 sites uitbreiden of versterken, ASUFOR's oprichten en de reeds bestaande associaties versterken, de hoge waarden fluor in het drinkwater verminderen en de sanitaire omstandigheden in de dorpen verbeteren. Het drinkwater bevat op verschillende plaatsen hoge waarden fluor en zout, wat de mensen er toe aanzet om het water niet te drinken en hun toevlucht te zoeken tot vervuild water of regenwater. De vermindering van fluor moet gepaard gaan met een vermindering van het zout, want het is vooral het zout dat het water een onaangename smaak geeft. Hoge waarden fluor leiden tot een verslechtering van het gebit (gele tanden) en osteoporose.

Mijn taken binnen het project zullen er vooral uit bestaan de database bij te werken, die momenteel een aantal maanden achterstand heeft opgelopen. In die database worden alle gegevens bijgehouden van de verschillende sites en ASUFOR's (o.a. maandelijkse consumptie, aantal aftappunten etc.). Als de database is bijgewerkt, kan ik me toeleggen op de website die volop in opbouw is.

Mijn eerste dagen in Senegal

2006-11-27T17:53:00.000+01:00

Na een vlotte vlucht en een lange wachtrij aan de immigratiedienst, was het een geduw en getouwtrek om mijn drie zware reiszakken op een karretje te plaatsen. Daarna moest ik me een weg banen door de mensenmassa om te constateren dat de drie zakken ook nog eens door de scanner moesten... Ze geven je vervolgens nauwelijks de tijd om je zakken rustig terug op de kar te plaatsen. Toen ik me uit het luchthavengebouw van Dakar gewerkt had, was het zoeken naar Joep, de Nederlandse covoorzitter van het project in Kaolack. Geen plakaatje zoals ik gedacht had, maar een schoudertik brachten de zoektocht vlug tot een einde. Maurice, de chauffeur van Joep, hield ondertussen alle opdringerige bagagedragers van ons lijf. Toen we alledrie in de auto zaten, konden we niet uit de parkeerplaats rijden want er stonden verschillende auto's rondom ons geparkeerd. "Dat is de typische Senegalese parkeerwijze", lachtte Joep.

In Ngor, niet ver van de luchthaven en pal aan het strand, had Joep een kamer gereserveerd. Toen ik het hotel binnenkwam hoorde ik direct mijn naam. Ik draaide me om... en zag Fred, een Luxemburger die ik heb leren kennen tijdens mijn stage op het Europees Parlement! Hij zit op een project in Mali en was die week in Dakar om een seminarie bij te wonen.

Mijn eerste avond in Senegal heb ik doorgebracht aan het strand, onder petroleumlampjes omdat de stroom in Dakar nog maar eens was uitgevallen. In het hotel merkte ik daar achteraf niets van, zij hadden een generator.

De volgende ochtend brachten we een bezoek aan het bureau van BTC in Dakar (zij coördineren alle BTC-projecten in Senegal) en aan het Senegalese ministerie dat bevoegd is voor het project in Kaolack. Daarna begonnen we aan een tocht van 3 uur naar Kaolack. We passeerden stoffige wegen en oneindige velden met baobabs. Het regenseizoen is juist achter de rug en het landschap ziet nog groen, binnen enkele maanden zal alles er dor en droog uitzien.

Kaolack is niet zo groot, maar is een belangrijke stopplaats op weg naar Gambia, Mali en het zuiden van Senegal (Casamance). Ik bracht mijn eerste nacht in Kaolack door in een feëriek hotel aan de oever van de Saloum-rivier, dat even overspoeld werd door bussen toeristen op weg naar de Casamance.

Donderdagochtend ben ik naar Kahone gegaan, een dorpje 4 km van Kaolack, waar ik ineens een huurcontract ondertekende voor een huis dat rustig een mooi gelegen is, vlakbij de rivier. Het is juist gebouwd en heeft twee slaapkamers, twee badkamers, een keuken, een salon en een terras. De bewaker is in de prijs inbegrepen en een vriend van de eigenaar. Het hebben van een bewaker is veeleer symbolisch dan noodzakelijk, maar zo heb ik ineens ook een helpende hand die de tuin onderhoudt en problemen in het huis aanpakt. Het voorbije weekend heb ik bijna heel de tijd gekuist en opgeruimd, want de eigenaar had een rommelige boel achtergelaten. Het voordeel is dat het huis volledig gemeubeld is, zodat ik daar zelf niet meer voor moet zorgen. Ik ga nog wel een aantal kleine aankopen doen om het huis wat op te fleuren en ook een adsl-lijn aanleggen (sinds kort geraakt die ook tot in Kahone). Ik zie recht op het huis van Joep en zijn zonen springen regelmatig eens binnen. Na tien minuten wandelen langs de rivier kom ik aan het huis van Renate, mijn coach, waar drie honden en twee katten wat leven in de brouwerij brengen. Ze denkt dat een van haar katten zwanger is, als dat zo is dan heb ik misschien binnenkort een kleine aanwinst in huis!

Op het eerste zicht leek het alsof er in Kaolack niet veel te doen is, maar met de hulp van mijn buurjongens leer ik het sociale leven wat beter kennen. Er is een Franse club waar af en toe wat optredens zijn, er zijn twee cinema's (hoewel het aanbod van films niet fantastisch is, voornamelijk karate)... Ik heb er al een gewoonte van gemaakt om elke middag Senegalees te gaan eten in een restaurant dat uitgebaat wordt door een Libanees. Ooit floreerde de Libanese gemeenschap in Kaolack, maar vele Libanezen hebben ondertussen de stad verlaten. Zij veroverden ten tijde van het kolonalisme in het kielzog van de Fransen de Senegalese markt.

Voor de rest zijn de oesters van de Sine Saloum-delta overheerlijk en valt het best allemaal wel mee met de Afrikaanse opdringerigheid. De collega's op het werk en de mensen op straat zijn heel vriendelijk. Ik vind het fantastisch om ritjes te maken met "Momo" (Maurice) door Kaolack en grapjes te maken met de collega's. Tussen al deze ontdekkingen door valt het afscheid van de familie en het leven in België me natuurlijk zwaar... Maar jullie weten het: er is een gastenkamer, speciaal voor jullie!!

PS: ik heb hier nog geen eigen computer dus de communicatie zal in het begin met wat vertraging verlopen...

Zakken pakken

2006-11-17T12:40:00.000+01:00

Maandag kreeg ik het verlossende bericht dat ik dinsdag 21 november zou vertrekken! Ondertussen ben ik nog antibiotica aan het nemen voor de lelijke verkoudheid die ik al drie weken (!) heb, ik hoop met een goede gezondheid naar Senegal te vertrekken. Ik ben eindelijk begonnen met inpakken, over heel mijn kamer lagen kleren, medicamenten en boeken verspreid. Ik heb alles in drie zakken gekregen, goed voor ruim 50 kilo. Met wat geluk laten ze me zonder veel poespas door (ik mag 46 kilo meenemen). Ik vlieg met SN Brussels Airlines en kom dezelfde dag om 16u20 plaatselijke tijd aan in Dakar.

Iemand van het project is al op zoek gegaan naar een huis. Jawadde? Het is uiterst moeilijk om iets gemeubeld te vinden, maar hij heeft iets gevonden voor een zeer schappelijke prijs (en binnen het budget dat BTC voorziet voor de huur). Ik had al verhalen gehoord van 1000 € in dure Afrikaanse steden, zoals Dakar. Maar Kaolack is Dakar niet, gelukkig maar. Donderdagochtend heb ik een afspraak met de huiseigenaar, een Senegalees die in Spanje woont. Dat wordt de eerste bekommernis: een verblijf vinden. Daarna moet ik ook mijn visum nog regelen, een bankrekening openen, een Senegalees gsm-nummer aanschaffen,... Kortom werk genoeg de eerste weken! Ik ben dan ook zeer blij dat ik mogelijk al een huis gevonden heb!

Jongeren in Vrijwillige Dienst

2006-11-02T21:00:00.000+01:00

Almaar meer jongeren willen aan de slag in de ontwikkelingssamenwerking. Om aan die vraag te voldoen is in december 2005 de VDOS opgericht, de Vrijwillige Dienst bij de Ontwikkelingssamenwerking. BTC, het Belgisch agentschap voor ontwikkelingssamenwerking, heeft intussen uit honderden kandidaten 55 jonge mensen geselecteerd. 29 van hen maken zich klaar om in november te beginnen in landen als Senegal, Oeganda, Peru, Ecuador of Vietnam.

Sommigen zien in de Vrijwillige Dienst een makkelijke manier om in de toekomst NGO-personeel te recruteren, maar mevrouw Verstraelen van de BTC nuanceert: "Wij hopen inderdaad dat er bij deze mensen een aantal kandidaten zitten die zo enthousiast zijn of worden, dat ze het wel zien zitten om een verdere carrière uit te bouwen in de ontwikkelingssamenwerking."

Dat kan dan voor een NGO zijn, maar ook voor de bilaterale samenwerking of voor een multilaterale organisatie als Unicef of de UNO. "Dit project wil ook het grote publiek en de jongeren zelf sensibiliseren. We hopen dat ze door deze ervaring een ruimere blik krijgen."

Selectie

Velen voelden zich dus geroepen om deel te nemen aan een project voor gouvernementele samenwerking, maar weinigen waren uitverkoren. "Er was een preselectie op basis van CV. De kandidaten moesten voldoen aan 8 criteria, anders konden ze zich niet inschrijven." Een van de voorwaarden was: maximaal twee jaar werkervaring en nooit eerder een betaalde job in de betrokken landen.

"We waren duidelijk op zoek naar jonge profielen. De lat lag vrij laag: een diploma hoger middelbaar hebben en minimaal 20 jaar oud zijn. De mensen die uiteindelijk geselecteerd zijn, hebben allemaal een universitair diploma." Na de preselectie volgde een schriftelijke proef die in goede banen geleid werd door Selor, het selectiebureau van de federale overheid.

"Een schriftelijke test ging over algemene onderwerpen rond ontwikkelingssamenwerking en een tweede ging over het psychologisch profiel", vertelt Verstraelen. De laatste proef was een interview bij de BTC: "We hebben gelet op motivatie, gedrag en doorzettingsvermogen. Tijdens het gesprek hebben we ook geprobeerd om de 'toeristen' of de 'avonturiers' er uit te filteren."

Leren op het terrein

Om te slagen, is een gezonde combinatie van idealisme en realisme nodig. "Idealisme om het vol te houden en realisme om af te rekenen met de illusie dat je de wereld kan verbeteren door je project. Die gedachte leidt alleen maar tot frustratie en demotivatie."

Als voorbereiding op hun vertrek krijgen de vrijwilligers twee weken voorbereiding. "In de eerste week van de stoomcursus bereiden ze zich voor op hun nieuwe leefomgeving: de culturele shock, de grote verschillen. Dagelijks comfort als stromend water of elektriciteit zal niet altijd evident zijn. Tegelijk brengen we respect bij voor de andere met z'n eigen cultuur, z'n eigen religie. We praten ook over het belang van autoriteit of hiërarchie." Er wordt de jongeren ook op het hart gedrukt dat ze absoluut politiek neutraal moeten blijven.

In de tweede week komt de nieuwe werkomgeving aan bod en dat is concreter: "Ze krijgen een beter inzicht in de BTC als organisatie, in de werking van de BTC-projecten in de verschillende landen en in de plaats die zij binnen een bepaald project zullen innemen. We weten dat het een erg gecondenseerde cursus is, maar de jongeren moeten uiteindelijk op het terrein opgeleid worden en niet hier in België."

Opvangnet

Toch worden die jonge mensen niet aan hun lot overgelaten: "Op het terrein is er altijd een coach die de jongeren opvolgt en begeleidt. In alle partnerlanden van België, waar die jongeren terecht kunnen komen, is er een BTC-vertegenwoordiger met z'n lokale ploeg. In Brussel volgt een kleine equipe op de voet waar het gaat en waar het niet gaat. Mocht het nodig zijn, dan kan die ploeg bijsturen", legt Verstraelen uit.

De kernactiviteit van de BTC is uiteraard ontwikkelingssamenwerking. "We willen die jongeren vooral de kans geven om een eerste beroepservaring op te doen in de ontwikkelingssamenwerking." De jongeren worden 'vrijwilligers' genoemd, maar ze zijn wel volwaardig personeelslid binnen de BTC, ze hebben een volwaardig arbeidscontract en ze moeten dus ook echt gaan werken en niet met de rugzak het land afhossen. Ze verdienen het basis minimumsalaris van een 20-jarige. Van dat loon gaat erg weinig af, omdat er een speciale taxatie wordt toegepast.

BTC zorgt ook voor hun tickets, voor de overzeese sociale zekerheid, voor de nodige verzekeringen en voor een logementsvergoeding. "Het is niet altijd evident om aan elementaire behuizing te geraken en daar helpen wij hen dus financieel bij. Om overdag goed te functioneren, moet je 's avonds in een behoorlijke woning kunnen thuis komen", besluit mevrouw Verstraelen.

Bron: Radio Vlaanderen Internationaal

De eerste 29 jongeren staan klaar om uit te vliegen

2006-10-17T20:52:00.000+02:00

De eerste vrijwilligers van de door minister van Ontwikkelingssamenwerking Armand De Decker opgerichte Vrijwillige Dienst bij de ontwikkelingssamenwerking (VDOS) zijn zojuist geselecteerd door BTC, het Belgisch agentschap voor ontwikkelingssamenwerking. Zij maken zich klaar om met ingang van november deel te nemen aan een project voor gouvernementele samenwerking.

De vrijwilligers op de foto met minister De Decker

Van de 405 ontvankelijke kandidaten zijn er 136 geselecteerd door middel van een eerste schriftelijke test uitgevoerd door Selor, waarvan er vervolgens 55 zijn overgebleven na de mondelinge toets. Overeenkomstig de vraag van de partnerlanden van België zijn al meteen 29 kandidaten op een post aangewezen. Zij staan nu klaar voor vertrek. Onder hen bevinden zich evenveel vrouwen als mannen waarvan een kleine meerderheid Franstalig is.

De eerste groep vrijwilligers start deze week met een opleiding van 2 weken waardoor zij goed voorbereid naar hun eindbestemming kunnen vertrekken (het gaat om 11 van de 18 partnerlanden van België: Zuid-Afrika, Ecuador, Mali, Niger, Peru, DR Congo, Rwanda, Senegal, Tanzania, Oeganda en Vietnam). Interculturele communicatie, conflictbeheer, kennis van de grote thema’s van de internationale samenwerking of zelfs voorbereiding in het Instituut voor Tropische Geneeskunde van Antwerpen zijn voorbeelden van onderwerpen die op de agenda staan. Dankzij deze training zullen de jongeren bovendien hun uiteenlopende kennis kunnen uitwisselen, aangezien hun opleidingen variëren van licentiaat in communicatie, in politieke wetenschappen, in pedagogie of zelfs in Afrikaanse talen en culturen tot bio-ingenieur, doctor in de geneeskunde of industrieel ingenieur. De vrijwilligers die rechtstreeks in een samenwerkingsproject worden opgenomen waar zij zeer gevarieerde functies zullen uitoefenen zoals coproductieleider, webdesigner, sociocultureel animator of dierenarts, zullen worden begeleid door een technisch assistent en een regionaal coördinator van BTC. Gedurende hun volledige verblijf en terugkeer zullen zij door middel van hun briefwisseling en regelmatige getuigenissen bijdragen aan de voorlichting van de Belgische bevolking.

De Vrijwillige Dienst die in december 2005 werd opgericht om te voldoen aan een steeds grotere vraag van jongeren om zich toe te leggen op de ontwikkelingssamenwerking, stelt gediplomeerde jongeren in staat hun vaardigheden ten dienste te stellen van de landen van het Zuiden, waarbij zij gedurende hun verblijf voortdurend worden geschoold en begeleid. Op die manier kunnen zij een eerste beroepservaring opdoen, terwijl zij op termijn bijdragen tot een nieuwe generatie coöperanten. Jaarlijks zullen er honderd posten tot hun beschikking worden gesteld voor een minimale duur van één jaar die één of uiterlijk tweemaal kan worden verlengd.

Bron: Persbericht BTC